ความเชื่อเรื่องมนุษย์ที่ไม่มีวิญญาณ
Soulless หรือ NPC
ความเชื่อว่ามนุษย์บางคนไม่มีความคิดจิตใจจิตวิญญาณเป็นของตัวเอง หรือก็คือเป็นโซลเลสหรือเอ็นพีซีนี้อยู่บนความเชื่อที่ว่าโลกของเราเป็นภาพลวงตาขนาดใหญ่คล้ายเกมคอมพิวเตอร์ เรียกว่า เมทริกซ์บ้าง ซิมูเลชั่นบ้าง หรือบางทีก็เรียกมายา ระบบภาพลวงตานี้มีเป้าหมายคือให้มนุษย์ที่มีวิญญาณติดอยู่ในระบบนี้และถูกสูบพลังงานไปให้ระบบตลอด กาล เอ็นพีซีหรือโซลเลสเป็นกลไกของระบบภาพลวงตาและถูกใช้เพื่อเติมเต็มช่องว่างและทำลายการตื่นรู้ของมนุษย์ที่มีวิญญาณ อย่างเช่น เอ็นพีซีจะต่อต้านเมื่อมนุษย์ไล่ตามเป้าหมายทางจิตวิญญาณ
ในระบบความเชื่อนี้ เหล่าเอ็นพีซีไม่มีความคิดเป็นของตัวเอง ขาดความตระหนักรู้และการคิดทบทวน ทำตามคำสั่งของระบบภาพลวงตาและผู้มีอำนาจอย่างไม่คิดสงสัยไม่ตั้งคำถาม ซึ่งสังเกตได้จากการตอบสนองที่เป็นแบบแผนขาดความซับซ้อนมีชีวิตชีวาอย่างมนุษย์ที่มีวิญญาณ บ้างก็กล่าวว่าเอ็นพีซีขาดความเชื่อมโยงกับจิตวิญญาณและจักรวาลภายนอกระบบภาพลวงตา หรือถูกตัดขาดจากความรู้ทางเวทมนตร์ บ้างบอกว่ามีโอกาสเล็กน้อยที่เอ็นพีซีจะพัฒนาความรู้คิดของตนขึ้นมาได้ แต่ก็มีบางประเภทที่ไม่มีวันมีวิญญาณได้เลย ซึ่งเอ็นพีซีอาจมีสัดส่วนได้ถึงเก้าสิบเปอร์เซ็นต์ของมนุษย์ทั้งหมด
ในความคิดเห็นของเรา เอาจริงๆแล้วเราไม่รู้หรอกว่าโลกนี้จะมีเอ็นพีซีจริงๆหรือเปล่า แต่เรามองว่าความเชื่อเรื่องโซลเลสหรือเอ็นพีซีนี้มีที่มาหลักๆจากการที่เราเข้าถึงโลกภายในของตัวเองแต่เข้าไม่ถึงโลกภายในของคนอื่น เราไม่สามารถรับรู้โดยตรงว่าคนอื่นคิดอะไรบ้าง เราไม่สามารถรับรู้แบบเรียลไทม์ว่าในจิตใจของทุกคนมีอะไรอยู่ในแต่ละขณะจิต ซึ่งง่ายต่อการที่เราจะคิดว่าคนอื่นไม่ซับซ้อน สร้างสรรค์ มีความเป็นตัวเอง หรือตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจมากเท่ากับตัวเรา เพราะเรารู้ความคิดของเรา แต่เรารู้จักคนอื่นแค่เท่าที่เขาแสดงออก ซึ่งเขาอาจจะไม่แสดงด้านที่เฉียบคมของตัวเองออกมาเพราะกำลังรักษามารยาท รู้สึกไม่สนิทใจพอที่จะบอก หรือกังวลว่าตัวเองจะถูกรังเกียจ โดยเฉพาะในสังคมที่การพูดหรือถูกมองว่าผิดปกติมีราคาที่ต้องจ่ายสูง
ยกตัวอย่างง่ายๆนะคะ เราพูดถึงโลกในอุดมคติ การแก้ปัญหาสังคม ความฝัน คำถามต่อสภาวะของสังคม และความทุกข์ใจ กับเพื่อนคนนึง แต่มักจะพูดคุยแค่เรื่องดินฟ้าอากาศกินข้าวหรือยังกับเพื่อนอีกคนหนึ่ง เท่าที่เรารับรู้คือไม่ใช่เพราะเราเป็นเอ็นพีซีครึ่งนึง แต่อีกครึ่งนึงมีวิญญาณ แต่เป็นเพราะเรารู้สึกไม่กล้าพูดออกไป เราเรียนรู้ที่จะเก็บทุกอย่างไว้เงียบๆ ไม่ว่าจะเรื่องโลกจินตนาการที่คิดขึ้นเองและอุดมคติสูงสุดที่โลกนี้ควรไปให้ถึง เพราะเราเคยบอกคนอื่นแล้วเขาไม่เข้าใจ เถียงกันใหญ่โต เราเลยเลิกที่จะบอกแล้วพยายามลดระดับลงเอาเท่าที่คนทั่วไปพอจะยอมรับได้ สุดท้ายแล้วเราเลยไม่เคยบอกความฝันสูงสุดของเรากับใครอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ ขนากเขียนบทความก็ยังไม่เขียนถึงอุดมคติที่หวังไว้แบบเต็มที่ เราคิดว่าทุกคนต่างมีโมเม้นต์แบบนี้นะคะ
แต่คนอื่นที่ไม่ยอมรับความคิดเราก็ไม่ได้แปลว่าเขากำลังพยายามกดทับเราโดยตรงหรอกนะคะ บางทีมันอาจเป็นผลจากความคิดเห็นของเรากับของเขาไม่ตรงกัน อาจเป็นผลจากการที่เขามีค่านิยมของตัวเขาเองหรือเขาก็ไม่กล้าบอกเราว่าเขาคิดอย่างไร ซึ่งหลายๆครั้งการที่เขาไม่ยอมรับความเห็นของเรานี่แหละที่อาจแสดงว่าเขาก็มีวิญญาณ มีความซับซ้อนของจิตใจไม่ต่างจากตัวเรา แต่ในแง่ของการปรับปรุงสังคม เราควรจะยอมรับความแตกต่างของผู้คนตราบใดที่เขาไม่ได้ไปทำความเดือดร้อนให้คนอื่นๆ คนบางคนอาจมีแนวโน้มที่สุ่มเสี่ยงต่อการสร้างความเดือดร้อน แต่แทนที่จะกดทับตัวตนของพวกเขา เราควรตอบสนองตามสถานการณ์และใช้การเสริมแรงในทางบวก เช่น เธอเก่งมากเลยที่อดทนไม่ทำ(กรุณาใส่ชื่อการกระทำที่คุณมองว่าชั่วช้าผิดศีลธรรม)มาตลอดชีวิตและขอให้เธอเป็นคนดีคนเก่งแบบนี้ตลอดไปนะ เราควรชื่นชมความยับยั้งชั่งใจในฐานะคุณธรรมหนึ่งเหมือนคนที่คิดดีได้โดยอัตโนมัติ เพื่อลดการแบ่งขั้วที่เมื่อไปถึงจุดจุดหนึ่งอาจจะเกิดความรู้สึกว่าการยับยั้งชั่งใจก็ไม่ได้ทำให้สังคมมองตัวเองในแง่บวกขึ้นมาแต่อย่างใด
เราเลยมองว่าความเชื่อเรื่องโซลเลสนั้นอันตราย เพราะเป็นการลดทอนความเป็นมนุษย์ของคนอื่น ความเชื่อนี้จะนำไปสู่การไม่เชื่อมโยงกับสังคม การขาดความเห็นอกเห็นใจ การมองว่าตัวเองดีกว่าคนอื่น และการตัดสินคนอื่นทั้งๆที่เราไม่เคยรู้จักคนอื่นอย่างแท้จริงเลย ในเมื่อไม่สามารถเปรียบเทียบโลกภายในตัวเองกับของคนอื่นได้ แล้วเราจะแน่ใจได้อย่างไรว่าเราไม่ใช่เอ็นพีซีเสียเอง
ถ้าตอบแบบตรงตัวก่อนเลย: soulless แปลว่า “ไร้วิญญาณ” (หรือ “ไม่มีจิตวิญญาณ”) มักใช้ได้ทั้งความหมายเชิงตรงและเชิงเปรียบเทียบ เช่น บรรยากาศที่ดูเย็นชา ไม่มีชีวิตชีวา หรือการกระทำที่เหมือนไม่มีหัวใจ ส่วนคำว่า NPC มาจากเกม (Non‑Player Character) คือ “ตัวละครที่ไม่ใช่ผู้เล่น” ที่ถูกโปรแกรมให้พูด/ทำตามแพตเทิร์นเดิมๆ พอคำนี้ถูกยืมมาใช้ในโลกออนไลน์ บางคนเอาไปเรียกคนที่ดู “ทำตามระบบ” “ไม่ตั้งคำถาม” หรือ “ตอบสนองเหมือนสคริปต์” ซึ่งพอผูกกับความเชื่อแบบโลกเป็นซิมูเลชั่น/เมทริกซ์ ก็จะกลายเป็นแนวคิดว่า “มีคนจำนวนหนึ่งเป็น soulless NPC” ทำหน้าที่เติมเต็มฉากในเกมชีวิต แต่จากประสบการณ์ส่วนตัว เรารู้สึกว่าคำอธิบายที่ทำให้แนวคิดนี้ดู “น่าเชื่อ” คือมันอาศัยช่องว่างในการรับรู้ของเราเอง: เราเข้าถึงโลกภายในของตัวเองได้ละเอียดมาก แต่เราเข้าถึงโลกภายในของคนอื่นไม่ได้แบบเรียลไทม์ เราเลยเผลอสรุปจาก “สิ่งที่เขาแสดงออก” ว่าเขาไม่มีความลึก ไม่มีความคิด หรือไม่มีวิญญาณ ทั้งที่จริงๆ คนจำนวนมากแค่เลือกไม่แสดงออก ลองนึกภาพเวลานั่งคุยกับคนสองกลุ่ม: กับบางคนเราคุยเรื่องความฝัน อุดมคติ จิตวิญญาณ หรือคำถามใหญ่ๆ ได้ แต่กับบางคนเราคุยได้แค่เรื่องทั่วๆไป เช่น กินข้าวหรือยัง งานยุ่งไหม อากาศเป็นยังไง มันไม่ได้แปลว่าอีกฝ่ายเป็น NPC เสมอไป บางทีเป็นเพราะ “พื้นที่ไม่ปลอดภัยพอ” “ยังไม่สนิท” หรือ “เรากลัวถูกมองแปลก” เลยลดระดับความจริงของตัวเองลง (และเขาเองก็อาจทำแบบเดียวกัน) ถ้าจะใช้คำว่า “วิญญาณ” ในความหมายกว้างๆ แบบที่คนค้นหากันบ่อย วิญญาณอาจหมายถึงส่วนที่รับรู้ มีตัวตน มีความรู้สึกผิดชอบชั่วดี ความหมายในชีวิต หรือความเชื่อมโยงกับบางสิ่งที่ใหญ่กว่าตัวเรา ไม่ว่าจะมองแบบศาสนา ปรัชญา หรือจิตวิทยา คำถามสำคัญคือ: ต่อให้เราเชื่อเรื่องวิญญาณจริง เราก็ยัง “พิสูจน์จากภายนอก” ได้ยากมากว่าใครมีหรือไม่มี สิ่งที่เรากังวลที่สุดของความเชื่อ soulless NPC คือมันทำให้เราลดทอนความเป็นมนุษย์ของคนอื่นได้ง่ายมาก พอเราแปะป้ายว่าใคร “ไม่มีวิญญาณ” เราจะเริ่มขาดความเห็นอกเห็นใจ มองตัวเองเหนือกว่า และปิดโอกาสในการทำความเข้าใจความซับซ้อนของเขา สุดท้ายมันย้อนกลับมาหาเราได้ด้วย—เพราะถ้าตัดสินคนอื่นจากพฤติกรรมภายนอก แล้วเราจะแน่ใจได้ยังไงว่า “เราจะไม่ถูกมองว่าเป็น NPC” ในสายตาคนอื่นเช่นกัน ถ้าอยากใช้แนวคิดนี้แบบไม่ทำร้ายใคร เราว่าลองเปลี่ยนจากการ “ตัดสินตัวตน” เป็นการ “สังเกตพฤติกรรมและบริบท” แทน เช่น คนนี้อาจกำลังเครียด อาจเคยถูกลงโทษเมื่อพูดต่าง อาจมีค่านิยมไม่เหมือนเรา หรืออาจยังไม่ไว้ใจพอจะเผยโลกข้างใน การเผื่อใจแบบนี้ทำให้คุยกันได้จริงมากกว่า และยังรักษาความเป็นมนุษย์ของกันและกันไว้ด้วย
