ถ้าพูดถึง “นกหัวขวาน” หลายคนจะนึกถึงเสียงเคาะต้นไม้ก่อนเลย ซึ่งเวลาออกเดินป่าหรือเข้าพื้นที่ป่าธรรมชาติ (อย่างแนวเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสาละวิน) ฉันชอบใช้ “เสียง” เป็นตัวช่วยหา เพราะนกหัวขวานมักส่งเสียงเรียกกันหรือเคาะไม้เป็นจังหวะสั้นๆ แล้วค่อยตามหาเงาตัวบนลำต้นไม้ใหญ่ สำหรับมือใหม่ที่อยากเริ่มส่องนกหัวขวานให้สนุกขึ้น ลองสังเกต 4 อย่างนี้จะช่วยมาก 1) พฤติกรรมเกาะลำต้น: นกหัวขวานมักเกาะแนบลำต้นตั้งฉาก ใช้หางค้ำยัน เวลามองผ่านกล้องจะเห็นท่าทาง “ไต่” ขึ้นลงตามรอยแตกของเปลือกไม้ 2) จุดที่ชอบหาอาหาร: ฉันมักเจอแถวต้นไม้ใหญ่ที่มีรอยผุ/โพรง หรือกิ่งไม้ตาย เพราะแมลงและตัวอ่อนมักอยู่ตรงนั้น นกหัวขวานจะใช้จะงอยปากเจาะแล้วใช้ลิ้นยาวเกี่ยวแมลงออกมา 3) เวลาออกหาดู: ช่วงเช้าตรู่กับช่วงบ่ายแก่ๆ จะคึกคักเป็นพิเศษ แสงก็สวย เหมาะกับถ่ายภาพตอนที่เห็นแผ่นหลังสีเขียวแกมเหลืองหรือปีกสีน้ำตาลแดงลายขวางดำชัดๆ 4) วิธีดูให้ไม่รบกวน: ถ้าเจอแล้วพยายามยืนห่างๆ ไม่เดินอ้อมไปปิดทางบิน ไม่เปิดเสียงล่อถี่ๆ และไม่เข้าใกล้โพรงที่อาจเป็นรัง เพราะนกหัวขวานหลายชนิดใช้โพรงเป็นที่ทำรังจริงจัง อีกเรื่องที่หลายคนถามคือ “นกหัวขวานอยู่ป่าแบบไหน” จากประสบการณ์เดินป่าและอ่านคู่มือ นกหัวขวานพบได้หลายสภาพป่า ตั้งแต่ป่าดิบ ป่าผลัดใบ ไปจนถึงป่าสน บางพื้นที่ขึ้นได้สูงมาก (ระดับดอยๆ) ดังนั้นเวลาเลือกทริป ถ้าเป็นเส้นทางที่มีต้นไม้ใหญ่หลากชนิด โอกาสเจอจะเพิ่มขึ้น สุดท้าย ถ้าเป้าหมายคือ “นกหัวขวานใหญ่หงอนเหลือง” ให้โฟกัสที่ลักษณะเด่นบนลำต้นไม้: หงอนสีเหลืองสดสะดุดตา ลำตัวเทาเขียว และถ้าเห็นตอนขยับปีกจะมีโทนน้ำตาลแดงพร้อมลายขวางดำ ยิ่งเจอในพื้นที่ธรรมชาติสงบๆ อย่างเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสาละวิน ยิ่งมีลุ้นได้เห็นพฤติกรรมธรรมชาติแบบเต็มๆ เลย