พระพิธีธรรม ๘ รูป
สวดเสียงประสานเป็น “คณะหลวง” สืบแบบแผนจากรัตนโกสินทร์ตอนต้น ถ่ายทอดพระธรรมด้วยระเบียบแห่งศิลป์และศรัทธา
ในพระราชพิธีพระบรมศพและพระศพ จะปรากฏ “พระพิธีธรรม” จำนวน ๘ รูป นั่งสวดพระอภิธรรมบนเตียงพระพิธีธรรม ซึ่งเป็นแบบแผนที่สืบเนื่องมาตั้งแต่รัชกาลที่ ๑
พระพิธี ธรรมเหล่านี้ได้รับการคัดเลือกจากพระสงฆ์ผู้ทรงพระปริยัติธรรม มีความรู้ ความสามารถ และความชำนาญในการประกอบพิธีโดยเฉพาะ คือ การสวดทำนองหลวง และเป็นตัวแทนจากพระอารามสำคัญ ๑๐ แห่ง ทำหน้าที่สวดพระอภิธรรมถวายพระบรมศพ ผลัดเปลี่ยนวาระกันตลอดระยะเวลาการบำเพ็ญพระราชกุศล
การสวดเป็น “สวดคณะ” คือ สวดเป็นคู่ ๆ ผลัดรับส่งกันอย่างสม่ำเสมอ มีจังหวะและเสียงประสานเฉพาะ เรียกว่า “ทำนองหลวง” ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของพระราชพิธี
ในอดีต พระพิธีธรรมทั้ง ๘ รูป แบ่งออกเป็น ๔ คู่ แต่ละคู่มีบทบาทเฉพาะในทำนองและช่วงของบทสวด ดังนี้
คู่ที่ ๑ — เปิดบท “อภิธรรมปิฎก” เริ่มเสียงนำของคณะ สื่อถึงการเริ่มต้นแห่งบทพระธรรม
คู่ที่ ๒ — รับเสียงต่อด้วยจังหวะหนักแน่น เพื่อคงความต่อเนื่องของบทสวด
คู่ที่ ๓ — ทำหน้าที่สอดประสานเสียงในจังหวะกลางของบท แทนความมั่นคงแห่งธรรม
คู่ที่ ๔ — ปิดท้ายบทสวดด้วยเสียงทุ้มขรึม สื่อถึงการสิ้นสุดแห่งวัฏสงสาร และการอุทิศกุศลแด่ผู้ล่วงลับ
นอกจากนี้ ในแต่ละคณะจะมี “หัวหน้าพระพิธีธรรม” ทำหน้าที่ควบคุมเสียงและจังหวะการสวดให้เป็นไปตามแบบแผนหลวง พร้อมทั้งรับสัญญาณจากเจ้าหน้าที่ “โฆษกสวด” เพื่อให้การสวดเป็นไปอย่างพร้อมเพรียงและสง่างาม
สำหรับปัจจุบัน ได้จัดพระพิธีธรรมแบ่งเป็น ๒ สำรับ (คำว่า “สำรับ” หมายถึง ชุด) โดยเจ้าพนักงานจะออกฎีกานิมนต์พระพิธีธรรมจาก ๒ พระอาราม พระอารามละ ๔ รูป รวมเป็น ๘ รูป ขึ้นเตียงสวด ซึ่งตั้งอยู่ ๒ ฝั่ง ณ มุขด้านทิศเหนือของพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
เสียงสวดของพระพิธีธรรมจึงมิใช่เพียงเสียงสาธยายพระธรรม หากแต่เป็น “ศิลปะและศรัทธา” อันถ วายฉลองพระมหากรุณาธิคุณแด่พระผู้เสด็จสู่สวรรคาลัย
แหล่งที่มา : หนังสือพระพิธีธรรม กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม
กราบขอบพระคุณ : พระมหาวโรตม์ ธมฺมวโร พระพิธีธรรม วัดบวรนิเวศวิหาร ตรวจทานเนื้อหา
#คณะกรรมการฝ่ายประชาสัมพันธ์งานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ
#สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง
#พระพิธีธรรม #พระราชพิธีถวายพระเพลิง
#สวดคณะหลวง #ศิลปะแห่งศรัทธา #เกร็ดในราชสำนัก
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02hQaEXnHvqeP2qckLYEoNYpLQQTpW6kD3EueijnJQq7gj2GgKwGx3iPjihVWAvddJl&id=100068868210272
ในการประกอบพิธีพระอภิธรรมโดยพระพิธีธรรม ๘ รูป การถือตาลปัตรถือเป็นหนึ่งในรายละเอียดสำคัญที่สะท้อนถึงความเคารพและความศรัทธาที่เปี่ยมล้นต่อพระผู้ล่วงลับ ตาลปัตรที่ใช้กราบทูลหรือประกอบพิธีมีความสวยงามหลากสีสันและถูกจัดเตรียมอย่างพิถีพิถันตามธรรมเนียมโบราณ ประสบการณ์ส่วนตัวจากการได้เข้าชมพิธีการเหล่านี้ ทำให้รับรู้ถึงบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์และความมั่นคงของจังหวะเสียงสวดที่ประสานกันกับภาพพระพิธีธรรมถือตาลปัตร ซึ่งสื่อความหมายเกื้อหนุนกันอย่างลึกซึ้ง จนทำให้เกิดความน่าติดตามและเสริมสร้างความรู้สึกที่ศรัทธาต่อพิธีกรรม นอกจากนี้ การถือตาลปัตรไม่ได้เป็นเพียงภาชนะหรืออุปกรณ์ในการประกอบพิธีเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งการคุ้มครองและอำนวยพร โดยถูกมอบหมายให้เฉพาะพระพิธีธรรมที่มีความรู้ความชำนาญในการสวดทำนองหลวงถือให้ ยิ่งเพิ่มความน่าเชื่อถือและความวิจิตรในการจัดพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ การศึกษาวิธีการถือตาลปัตรและบทบาทตามช่วงเวลาของแต่ละคู่พระพิธีธรรม ยังช่วยให้เราเข้าใจถึงความสืบสานและความลึกซึ้งของศิลปะและศรัทธาที่ปรากฏในพระราชพิธี อีกทั้งเป็นสะพานเชื่อมต่อระหว่างอดีตและปัจจุบันผ่านเสียงสวดและการประดับตกแต่งที่งดงามนี้