ถ้ามีแต่คำชม ก็อาจหลงทาง แต่ถ้ามีแต่คำเตือน ก็อาจเหี่ยวตาย
ถ้าหากถามว่าระหว่าง “คำชม” กับ “คำตำหนิ” สิ่งไหนที่เราอยากได้มากกว่ากัน คำถามนี้คงตอบได้ไม่ยาก และคนส่วนมากก็คงมีคำตอบในใจที่ใกล้เคียงกัน
แต่ถ้าเปลี่ยนคำถามใหม่ว่า... หากชีวิตต่อจากนี้ มีแต่คนคอยชื่นชม เชียร์อย่างเดียว ไม่มีการติง ไม่ทัก ไม่บอกกล่าวข้อเสียเลย กับชีวิตที่มีแต่คนคอยติ คอยทัก คอยเตือนอยู่ตลอดเวลา... คุ ณจะเลือกอะไร?
หลวงพี่คิดว่าลึกๆ แล้วทุกคนรู้สึกดี "กับคำชม" ตัวหลวงพี่เองเอาเข้าจริงก็ชอบนะ เวลาที่เราได้รับคำชมในจังหวะที่ต้องการ มันช่วยเติมกำลังใจและสร้างพลังให้เราได้มาก แต่ทุกครั้งที่ใจเอนเอียงไปแบบนั้น เราก็ต้องคอยเตือนตัวเองอยู่เสมอ เพราะการถูกแวดล้อมไปด้วยคำชมนั้น แท้จริงแล้วไม่ได้ให้อะไรเราเลย นอกจากเข้ามาเติมเต็มความถือตัว (มานะ/อัตตา) ของเราให้พองโตขึ้น
เรื่องที่เขาชม เอาเข้าจริงเราก็ทำมันได้อยู่แล้วใช่ไหม? ไม่ว่าเขาจะชมหรือไม่ ผลลัพธ์มันก็ไม่ได้ต่างกัน แต่ลึกๆ กิเลสและความถือตัวของเรามันยังชอบ และทุกครั้งที่ชอบ เราก็จะเผลอเข้าไปยึดติด แล้วถ้าติดบ่อยๆ เราก็จะหลงไปจากความเป็นจริง
ยิ่งถ้าทั้งชีวิตได้รับแต่คำชม ได้แต่คำอวย หรือพลังงาน ด้านบวกเพียงด้านเดียว โดยไม่มีใครกล้าเตือน กล้าทัก หรือกล้าสะท้อนภาพชีวิตของเรา สิ่งที่เราจะได้กลับไปคือ "ความไม่รู้ตัว" เพราะมัวแต่มองเห็นสิ่งลวงตา และหลงคิดไปเองว่าตัวเองดีพอแล้ว จนอาจพาชีวิตให้ตกต่ำลงได้ในที่สุด
ส่วนคำตำหนิ ที่เรามักไม่ค่อยชอบกันนั้น สำหรับคนที่ใจยังไม่เข้มแข็งพอ ลองนึกภาพตามว่า พอคิดจะทำอะไร คนใกล้ตัวก็คอยเบรก คอยทักแล้วทักอีก ด้วยความห่วงใยบ้าง หรือคิดแทนเราบ้าง มันคงดูหนักหนาและบั่นทอนพลังงาน ราวกับเอาตัวเองไปอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เป็นพิษ (Toxic environment)
แต่ลองพิจารณาดูดีๆ อย่างน้อยถ้าในคำตำหนินั้น "มีความจริง" ซ่อนอยู่ มันถือว่าเป็นสิ่งที่มีค่ามากๆ และเผลอๆ อาจจะดีกว่าคำชมเสียด้วยซ้ำ เพราะอย่างน้อยที่สุด มันก็ยังเป็นประโยชน์ และช ่วยผลักดันให้เราเติบโต
"คำชม" เป็นเหมือนครูใจดี ที่ให้กำลังใจ แต่ก็อาจทำให้เราเหลิงและเสพติด ส่วน "คำติ" เป็นเหมือนครูใจร้าย ที่ทำให้เราเติบโต แต่อาจทำให้เราเครียดและหวาดกลัว
แต่ไม่ว่าจะเป็นคำพูดแบบไหน สุดท้ายคนที่มีสิทธิ์ “เลือกรับ” ก็คือตัวเราเอง จงเลือกให้ดี คำพูดก็เหมือนอาหารที่ถูกนำมากองไว้ตรงหน้า เรามีสิทธิ์เลือกกินเฉพาะคำที่เป็นประโยชน์... อย่าเหลิงเพียงเพราะมีคนเชียร์ และอย่าเสียศูนย์เพียงเพราะมีคนทัก
เพราะทั้งคำสรรเสริญและคำนินทา ล้วนเป็น "โลกธรรม" ที่ทุกคนบนโลกต้องเผชิญ แค่ตามรู้ให้ทัน และสิ่งสำคัญที่สุดคือการ “รู้สึกตัว” พร้อมกับการมี “กัลยาณมิตร” ที่ยังคอยตักเตือนเราได้ในจุดที่พอดี
และถ้าวันหนึ่ง เราต้องเป็นฝ่ายที่พูดกับคนอื่นบ้าง ก็จงเลือกใช้คำที่พอดี และเป็นคำที่ให้ปัญญาแก่ผู้ฟัง เพราะทุกคำที่เราเปล่งออกไป... สุดท้ายมันก็คือ "วจีกรรม" ของตัวเราเองนี่แหละ
จากประสบการณ์ของหลายๆ คน การได้รับคำชมเป็นเหมือนการเติมกำลังใจที่ทำให้รู้สึกมีกำลังใจและพร้อมจะทำสิ่งต่างๆ ได้ดีขึ้น แต่ก็เคยเห็นหลายครั้งที่เมื่อคนเราได้รับแต่คำชมโดยไม่มีใครกล้าพูดเตือนหรือแนะนำข้อผิดพลาดเลย กลับทำให้เกิดความประมาทและยึดติดในความคิดว่าตัวเองเก่งพอแล้ว ซึ่งส่งผลเสียต่อการพัฒนาในระยะยาว ในขณะเดียวกัน คำตำหนิหรือลูกทักเตือนจากคนรอบข้าง บางครั้งก็เป็นเรื่องยากที่เราจะยอมรับ โดยเฉพาะสำหรับคนที่ยังไม่เข้มแข็งพอ แต่ถ้าหากแกะรอยคำตินั้นออกมาและค้นหาความจริงภายใน ก็จะพบว่ามันมีคุณค่าที่ช่วยชี้ให้เห็นเส้นทางการพัฒนาตัวเองได้ดีมากกว่าคำชมที่อาจทำให้หลงตัวเอง จากการลองเปลี่ยนมุมมองและฝึกการรับคำติอย่างตั้งใจ ยอมรับว่ามีบ้างที่รู้สึกท้อหรือกังวล แต่เมื่อผ่านจุดนั้นไปได้ ชีวิตกลับเติบโตขึ้นอย่างชัดเจน นอกจากนี้ยังช่วยให้เราเรียนรู้ที่จะคัดกรองว่าอะไรควรรับมาเป็นแรงจูงใจ และอะไรควรปล่อยไปโดยไม่ยึดติด จึงอยากแนะนำว่า ทุกคำพูดเปรียบเหมือนอาหารจิตใจที่เราจะต้องเลือกกินอย่างมีสติ ไม่ว่าจะเป็นคำชมที่เป็นกำลังใจ หรือคำเตือนที่ทำให้เรารู้ทันตัวเอง การมีเพื่อนหรือกัลยาณมิตรที่คอยตักเตือนอย่างเหมาะสม จะทำให้เราเดินทางบนเส้นทางชีวิตได้อย่างมั่นคงและสมดุลที่สุด สุดท้าย เมื่อถึงวันที่เราเป็นฝ่ายพูดกับผู้อื่น ก็ขอให้เลือกใช้คำพูดที่พอดีและปลูกฝังปัญญาต่อผู้ฟัง เพราะคำพูดนั้นไม่ใช่เพียงคำพูดธรรมดา หากมันคือ "วจีกรรม" ซึ่งสะท้อนถึงตัวตนและคุณค่าของเราเองอย่างแท้จริง
