💫 Why is Uranus an icy planet?
Follow the "Star Stuff, Tales from the Stars" show on all Thai PBS Podcast channels.# Podcast # Astronomy # Science # Space ♪ tidbits
หลายคนเห็นภาพดาวยูเรนัสแล้วจะติดตา “สีเขียวอ่อน/ฟ้าอมเขียว” ก่อนเลย เราเองก็เคยงงว่าเอ๊ะ…ทำไมถึงไม่เป็นสีส้มเหมือนดาวเคราะห์บางดวง คำตอบหลักๆ มาจากชั้นบรรยากาศของยูเรนัสที่มี “มีเทน (methane)” ซึ่งดูดกลืนแสงสีแดง ทำให้แสงที่สะท้อนกลับมาดูออกฟ้า–เขียวมากกว่า ดังนั้นถ้ามีคนถามว่า “ดาวยูเรนัสสีอะไร” โดยทั่วไปจะตอบได้ว่า ฟ้าอมเขียวหรือเขียวอ่อน (แล้วแต่ภาพและการปรับสีของกล้องด้วย) ทีนี้คำถามยอดฮิตอีกข้อคือ “ทำไมยูเรนัสถึงเป็นดาวเคราะห์น้ำแข็ง?” ยูเรนัสอยู่ในกลุ่ม Ice Giant (ดาวเคราะห์น้ำแข็ง) ร่วมกับเนปจูน เพราะโครงสร้างภายในไม่ได้เด่นที่ชั้นก๊าซไฮโดรเจน–ฮีเลียมหนามหาศาลแบบดาวพฤหัสฯ/ดาวเสาร์ แต่มีสัดส่วนของสารระเหยที่เราเรียกรวมๆ ว่า “น้ำแข็ง” สูงกว่า เช่น น้ำ (H2O), แอมโมเนีย (NH3) และมีเทน (CH4) ภายใต้ความดันมหาศาลสารเหล่านี้ไม่ได้เป็นน้ำแข็งแบบที่เราเห็นในตู้เย็นเสมอไป แต่อยู่ในสภาพของไหลหนืด/ของแข็งแรงดันสูง จึงเรียกตามการจัดประเภทว่า “ดาวเคราะห์น้ำแข็ง” เรื่อง “วงแหวน” ก็เป็นอีกจุดที่คนค้นหาเยอะ ยูเรนัสมีวงแหวนจริง แต่จะค่อนข้างมืดและบาง เมื่อเทียบกับวงแหวนอลังการของดาวเสาร์ จึงไม่ค่อยเด่นในภาพทั่วไป ถ้าอยากดูภาพดาวยูเรนัสชัดๆ แนะนำค้นภาพจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศหรือภาพภารกิจยานสำรวจ จะเห็นทั้งสีและวงแหวนได้ชัดขึ้น (บางภาพมีการประมวลผลสีเพื่อเน้นรายละเอียดด้วย) ส่วนคำว่า “ดาวฝาแฝดของดาวยูเรนัส” โดยมากหมายถึง “ดาวเนปจูน” เพราะขนาดและองค์ประกอบคล้ายกันมาก ทั้งคู่เป็น Ice Giant สีออกฟ้าๆ มีลมแรงและอากาศหนาวจัด ต่างกันตรงเนปจูนมักดูน้ำเงินเข้มกว่า เพราะองค์ประกอบและสภาพบรรยากาศที่ต่างกันเล็กน้อย สำหรับ “ฉายาของดาวยูเรนัส” ที่คนพูดถึงบ่อยๆ คือภาพจำว่าเป็นดาวที่ “หมุนตะแคง” หรือเหมือน “ลูกโลกที่กลิ้งไปข้างๆ” เพราะแกนหมุนเอียงมากผิดปกติ ทำให้ฤดูกาลสุดโต่งและยาวนานมาก ถ้าเจอคำถามแนว “ฉายา ดาวยูเรนัส” ลองตอบคู่กับจุดเด่นนี้ได้เลย—ดาวสีฟ้าอมเขียว มีวงแหวนบางๆ เป็นดาวเคราะห์น้ำแข็ง และขึ้นชื่อเรื่องแกนหมุนเอียงสุดๆ
