นายปิยบุตร แสงกนกกุล เลขาธิการคณะก้าวหน้าและผู้ร่วมก่อตั้งพรรคอนาคตใหม่ ได้โพสต์ขอบคุณ ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ประธานคณะก้าวหน้า ที่ช่วยซื้อบ้านเก่าของปรีดี พนมยงค์ ช่วงลี้ภัยที่ฝรั่งเศสเก็บเอาไว้
พร้อมเปรียบเทียบกับบ้าน Atatürk "บิดาผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกี" ที่ถูกให้ความสำคัญ ต่างจากบ้านของนายปรีดี ที่ไม่ถูกเหลียวแลจาก "รัฐบาลของราชอาณาจักรไทย"
---
[บ้านเกิด Atatürk กับบ้านตาย ปรีดี พนมยงค์]
เมื่อสักครู่ ผมได้เข้าชมพิพิธภัณฑ์ Atatürk ทึ่ Thessaloniki ประเทศกรีซ
ท่านที่สนใจประวัติศาสตร์การเมืองของประเทศต่างๆ อาจตั้งคำถามขึ้นว่า Mustafa Kemal Atatürk ผู้นำการปฏิวัติตุรกี เปลี่ยนตุรกีให้เข้าสู่ยุคสมัยใหม่ เป็นผู้นำก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกี แล้วไฉนกลับมีพิพิธภัณฑ์ Atatürk อยู่ที่กรีซ
Mustafa Kemal Atatürk เกิดที่ Thessaloniki ในสมัยยังเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิออตโตมัน ในสมัยนั้น เรียกชื่อว่า Salonika จนกระทั่งถึงสงครามบอลข่านในปี 1912 เมืองนี้ตกมาเป็นของกรีซ และเรียกชื่อว่า Thessaloniki ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
เมื่อเป็นดินแดนของกรีซแล้ว ทำไมจึงมีพิพิธภัณฑ์รำลึกถึง “บิดาผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกี” ได้?
ตามประวัติของบ้านหลังนี้ ที่ปรากฏในแผ่นป้ายอธ ิบายในพิพิธภัณฑ์ บรรยายไว้ว่า บ้านหลังนี้ เปลี่ยนเจ้าของไปมา จนมาถึงพ่อของ Atatürk
Atatürk เกิดที่นี่ในปี 1881 ต่อมาพ่อของเขาตาย ในปี 1886 แม่ของเขาได้ปล่อยบ้านหลังนี้ให้คนเช่า และย้ายไปอยู่บ้านหลังเล็กๆเพื่อลดค่าใช้จ่าย และย้ายกลับมาอยู่ที่นี่อีกครั้ง
Atatürk ใช้ชีวิตอยู่ที่นี่ เรียนหนังสือโรงเรียนสามัญ และโรงเรียนเตรียมทหารที่นี่ จนกระทั่งปี 1912 เมืองนี้ตกเป็นของกรีซ ครอบครัวของเขาจึงย้ายไปอยู่ที่อิสตันบูล
บ้านหลังนี้ ตกไปอยู่กับคนกรีซ จนกระทั่งครบรอบ 10 ปีสาธารณรัฐตุรกี เมืองเทซซาโลนิกี ได้ติดตั้งป้ายหินอ่อน เขียนข้อความในภาษากรีก เติร์ก และฝรั่งเศสว่า “อตาเติร์กเกิดที่บ้านหลังนี้“
ในปี 1937 เทศบาลเมืองเทซซาโลนิกี ได้ซื้อบ้านหลังนี้และยกให้กับรัฐบาลตุรกี เพื่อสร้างสั มพันธไมตรีต่อกัน รัฐบาลตุรกี ได้จัดพื้นที่ส่วนหนึ่งเป็นสถานกงสุลตุรกีประจำเมืองเทซซาโลนิกี และอีกส่วนหนึ่งเป็นพืพิธภัณฑ์
อย่างไรก็ตาม การสร้างพิพิธภัณฑ์ก็สะดุดหยุดลงไปหลายช่วง ด้วยเหตุจากสงครามโลกครั้งที่ 2 และความขัดแย้งกันของสองประเทศ
พิพิธภัณฑ์เปิดให้ชมได้ในปี 1953 ครบรอบ 15 ปีการจากไปของอตาเติร์ก
มีการบูรณะซ่อมแซมใหม่อีกหลายครั้งในปี 1966 1985 1990 1999 2012 และล่าสุด 2024/2025
ปัจจุบัน นักท่องเที่ยวตุรกีที่มาเยือนกรีซหรือเทซซาโลนิกี ต่างก็มาเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ ถ่ายรูป รำลึกถึง
เมื่อสักครู่ที่ผมเข้าเยี่ยมชม ก็มีแต่คนตุรกีเข้าชมพร้อมกันจำนวนมาก
กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวในกรีซที่คนตุรกีต้องมา
เมื่อผมเข้าชมพิพิธภัณฑ์ Atatürk ก็ชวนคิดไปถึงบ้านที่เมือง Antony ประเทศฝรั่งเศส ที่อาจารย์ปรีดี พนมยงค์ พำนักอาศัยกับครอบครัว จนวาระสุดท้ายของชีวิต
บทบาทในประวัติศาสตร์การเมือง และสถานะของ อตาเติร์ก และปรีดี ไม่ต่างกัน
เป็นผู้นำการอภิวัฒน์ เปลี่ยนระบอบการปกครอง เป็นรัฐบุรุษ บุคคลสำคัญของชาติ
แต่บ้านที่ปรีดีพักอาศัยจนวาระสุดท้ายของชีวิต กลับไม่เคยมีนักการเมือง ส.ส. รัฐมนตรี หรือข้าราชการของประเทศไทย ผลักดันให้มีการซื้อคืนเพื่อสร้างเป็นพิพิธภัณฑ์ หรืออย่างน้อย ก็เจรจาความกับเทศบาลเมือง Antony เพื่อขอติดป้ายรำลึกว่า ปรีดีเคยอยู่ที่นี่
ไม่มึเลย
อย่าว่าแต่ให้มีเลย
คน Antony คนฝรั่งเศส หรือ นักการเมืองท้องถิ่นเมือง Antony ยังไม่รู้มาก่อนด้วยซ้ำ (ผมทราบเรื่องนี้ เพราะ เมื่อคราวธนาธรมาทำนิติกรรมซื้อขาย เราได้ขอนัดพบกับเทศมนตรี เขาก็พึ่งทราบเรื่องราวจากที่เราเล่าให้ฟัง)
ช่างตรงกันข้ามกับกรณีของอตาเติร์กอย่างยิ่ง นี่ขนาดว่า ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกรีซกับประเทศตุรกีมีหลายช่วงหลายตอนที่อยู่ในสถานะปฏิปักษ์ ขัดแย้งกัน แต่เขายังผลักดันรักษาพื้นที่ความทรงจำไว้ได้
เราต้องรอจนกระทั่ง ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ตัดสินใจใช้เงินส่วนตัว 1.6 ล้านยูโร ซื้อบ้านที่ Antony ไว้ และยกให้สร้างเป็นพิพิธภัณฑ์รำลึกถึงปรีดี พนมยงค์ (ธนาธรยังคงต้องจ่ายเงินเพิ่มอีกมากสำหรับการบูรณะซ่อมแซมและทำเป็นพิพิธภัณฑ์)
หากธนาธรไม่ซื้อไว้ บ้านหลังนี้ ก็จะถูกขายต่อไปให้บริษัทพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ เตรียมทุบทิ้ง และสร้างเป็นคอนโดที่อยู่อาศัยต่อไป
น้ำใจของธนาธรครั้งนี้ ทำให้ประเทศไทยของเรายังรักษาพื้นที่ความทรงจำของปรีดี พนมยงค์ เอาไว้ได้
เรื่องแบบนี้ไม่มีทางเกิดขึ้นได้ ด้วยน้ำมือของรัฐบาลของราชอาณาจักรไทย
แต่เกิดขึ้นได้ เพราะ เจตจำนงของธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ
อีกไม่ช้าไม่นาน ประชาชนคนไทย ที่มาฝรั่งเศส คงได้มีโอกาสเข้าชมบ้านหลังนี้ครับ
บ้าน เลขที่ 27 Avenue Raymond Aron และเมือง Antony ก็จะกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่คนไทยมาเยี่ยมเยือนกัน เหมือนกับคนตุรกีที่มาเยือนบ้าน เลขที่ 17 ถนน Apostolou Pavlou และเมือง Thessaloniki
การอนุรักษ์บ้านของปรีดี พนมยงค์ในเมือง Antony ฝรั่งเศส ถือว่าเป็นก้าวสำคัญในการรักษามรดกทางประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่าของชาติไทยในต่างแดน นับเป็นเรื่องน่าเสียดายอย่างยิ่งที่ในอดีต รัฐบาลไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่ได้ให้ความสำคัญกับการเก็บรักษาสถานที่เหล่านี้ ซึ่งสะท้อนถึงการละเลยต่อการสร้างความต่อเนื่องทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ประเทศประเทศ เราเห็นได้ชัดถึงความแตกต่างในแนวทางการจัดการระหว่างบ้านเกิดของ Mustafa Kemal Atatürk บิดาผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกี ที่ถึงแม้จะตั้งอยู่ในประเทศกรีซซึ่งเป็นชาติที่มีความสัมพันธ์ทางการเมืองซับซ้อนกับตุรกี แต่ก็ยังได้รับการดูแลและมีพิพิธภัณฑ์เพื่อรำลึกถึง ปลายทางนี้กลับกลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ได้รับความสนใจอย่างมากจากชาวตุรกี ในขณะที่บ้านของปรีดี พนมยงค์ กลับถูกปล่อยให้ค่อนข้างถูกละเลย แม้ว่าปรีดีจะเป็นบุคคลสำคัญที่มีส่วนในการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาประเทศไทยในด้านการเมืองก็ตาม การที่ธนาธรจึงรุ่งเรืองกิจใช้เงินส่วนตัวถึง 1.6 ล้านยูโรเพื่อซื้อบ้านหลังนี้ไว้ ถือเป็นการแสดงความรับผิดชอบและความตั้งใจที่จะรักษาประวัติศาสตร์และความทรงจำร่วมของชาติเอาไว้ ในฐานะคนไทยที่เคยมีโอกาสได้เรียนรู้เรื่องราวของปรีดีและ Atatürk รวมถึงการได้เห็นพิพิธภัณฑ์ Atatürk ที่เมืองเทซซาโลนิกี เรารู้สึกซาบซึ้งกับความหมายและคุณค่าที่บ้านพักและพิพิธภัณฑ์เหล่านี้ส่งต่อให้ชาวบ้านและนักท่องเที่ยวได้เข้าใจและรำลึกถึงบุคคลเหล่านี้อย่างลึกซึ้ง และผมยังเชื่อว่าในอนาคต เมื่อบ้านของปรีดีในฝรั่งเศสได้ถูกบูรณะและเปิดให้ประชาชนไทยได้เข้าชม จะเป็นแหล่งเรียนรู้และสถานที่สำคัญที่ช่วยเสริมสร้างความภาคภูมิใจในประวัติศาสตร์ชาติไทย ตลอดจนเป็นแรงบันดาลใจให้คนรุ่นหลังได้เห็นความสำคัญของการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของเราในทุกมิติอย่างแท้จริง นี่คือบทเรียนหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่าความใส่ใจและการลงมือทำจากประชาชนหรือนักกิจกรรมนั้น สามารถนำพาประเทศไปในทางที่ดีขึ้นได้อย่างแท้จริง มากกว่าที่จะรอคอยการกระทำจากภาครัฐเพียงอย่างเดียว
ขอขอบคุณ คุณธนาธรที่เห็นค่าของบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ ที่ไม่มีรัฐบาลไหนให้ความสนใจ