เป็นไทรอยด์กระทบต่ออวัยวะและระบบอะไรบ้าง ?

ถ้าถามว่า “สาเหตุโรคไทรอยด์” คืออะไร จริง ๆ ต้องแยกก่อนว่าเราเป็นไทรอยด์แบบไหน เพราะ “ไทรอยด์เป็นพิษ/ไทรอยด์ทำงานเกิน” กับ “ไทรอยด์ต่ำ/ไทรอยด์ทำงานน้อย” มักมีสาเหตุคนละกลุ่มกัน และบางครั้งอาการคล้ายกันจนสับสนได้ 1) ภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ (พบบ่อยมาก) - ไทรอยด์เป็นพิษมักเจอโรคเกรฟส์ (Graves’ disease) ทำให้ฮอร์โมนไทรอยด์สูง - ไทรอยด์ต่ำมักเจอฮาชิโมโตะ (Hashimoto’s thyroiditis) ทำให้ฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำลงเรื่อย ๆ กลุ่มนี้มักมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคภูมิแพ้/ภูมิต้านทานผิดปกติร่วมด้วย 2) พันธุกรรม + ปัจจัยกระตุ้นในชีวิตจริง ต่อให้มีพันธุกรรมเสี่ยง บางคนก็ไม่แสดงอาการจนมีตัวกระตุ้น เช่น เครียดสะสม นอนน้อย ติดเชื้อบางชนิด หรือฮอร์โมนเปลี่ยนช่วงหลังคลอด ทำให้อาการชัดขึ้น 3) ไอโอดีน “ขาด” หรือ “เกิน” ไอโอดีนเป็นวัตถุดิบสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ แต่ทั้งน้อยเกินหรือมากเกินก็มีผลได้ บางคนกินสาหร่าย/อาหารเสริมไอโอดีนหนัก ๆ หรือใช้ยาฆ่าเชื้อ/น้ำยาบางชนิดที่มีไอโอดีน แล้วกระตุ้นให้ไทรอยด์แกว่ง (ควรคุยกับแพทย์ก่อนเสมอ) 4) ก้อนไทรอยด์/คอพอก/ต่อมไทรอยด์อักเสบ - ก้อนบางชนิดสร้างฮอร์โมนเอง ทำให้เป็นพิษ - ไทรอยด์อักเสบ (เช่น หลังคลอดหรือหลังติดเชื้อ) ช่วงแรกอาจเหมือนไทรอยด์เป็นพิษ แล้วค่อย ๆ กลายเป็นไทรอยด์ต่ำได้ 5) ยาและการรักษาบางอย่าง ยาบางชนิดมีผลต่อฮอร์โมนไทรอยด์ เช่น อะมิโอดาโรน (ยาหัวใจ) ลิเทียม (ยาจิตเวช) หรือการได้รับรังสีบริเวณคอ/การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ อาจทำให้ไทรอยด์ต่ำตามมา แล้วไทรอยด์กระทบ “อวัยวะและระบบอะไรบ้าง”? จากประสบการณ์ที่เห็นบ่อย อาการจะกระจายได้หลายระบบ เช่น ระบบหัวใจและหลอดเลือด (ใจสั่น ชีพจรเร็ว/ช้า ความดันแกว่ง), ระบบประสาทและสมอง (มือสั่น วิตกกังวล สมาธิลด), ระบบทางเดินอาหาร (ถ่ายบ่อยหรือท้องผูก), ผิวหนัง เส้นผม และเล็บ (ผมร่วง ผิวแห้ง เหงื่อออกมาก), ระบบสืบพันธุ์และฮอร์โมน (ประจำเดือนผิดปกติ มีบุตรยาก), กล้ามเนื้อและกระดูก (อ่อนแรง ปวดเมื่อย กระดูกบาง), ระบบภูมิคุ้มกัน และดวงตา (ตาแห้ง ตาโปนในบางราย) ทริกที่ช่วย “จับต้นเหตุ” ให้ใกล้ขึ้น - จดอาการ + ระยะเวลา + สิ่งกระตุ้น (กาแฟ อดนอน เครียด) แล้วเอาไปคุยกับแพทย์ - ตรวจเลือดพื้นฐานมักเริ่มที่ TSH และ Free T4 (บางเคสตรวจ Free T3/แอนติบอดีเพิ่ม) - ถ้ามีก้อน/คอโต หรือสงสัยอักเสบ ควรทำอัลตราซาวด์ร่วมด้วย ถ้าคุณกำลังสงสัยสาเหตุโรคไทรอยด์ของตัวเอง แนะนำเริ่มจากตรวจให้รู้ว่า “เกินหรือต่ำ” ก่อน แล้วค่อยไล่สาเหตุจะง่ายและตรงจุดขึ้นมาก