หลังสู่ฟ้า หน้าสู่ดิน

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “หลังสู้ฟ้า หน้าสู้ดิน” แต่พอได้ลงมือเกี่ยวข้าวเองถึงเข้าใจเลยว่ามันไม่ได้เป็นแค่คำพูดเท่ๆ มันคือสภาพจริงของชาวนา—ก้มตัวอยู่ในทุ่งนานานๆ จนปวดหลัง ปวดเอว แดดก็แรง ลมก็มีฝุ่น แล้วต้องค่อยๆ เก็บรวงข้าวทีละกำมือแบบที่ในภาพเห็นเลย (ทุ่งรวงข้าวสีทองแห้งกรัง กับการใช้เครื่องมือเล็กๆ เก็บเกี่ยวด้วยมือ) เหตุผลที่ต้องทำเองก็ตรงไปตรงมา: ไม่มีเงินพอจะจ้างแรงงาน หรือบางช่วงคนงานหายาก ค่าเกี่ยว/ค่านวดขึ้นทุกปี ยิ่งถ้าเป็นแปลงเล็กๆ หรือข้าวสุกไม่พร้อมกันทั้งแปลง จ้างเหมาก็ไม่คุ้ม สุดท้ายก็ต้องลงเอง—เหนื่อยแต่หยุดไม่ได้ เพราะถ้าปล่อยนาน ข้าวร่วง เสียหาย หรือเจอฝนกะทันหันก็พังทั้งฤดู จากที่ทำมา ข้อที่ช่วยให้ “พอไหว” มากขึ้นคือการเตรียมตัวก่อนลงนา 1) แต่งตัวให้มิดชิด เสื้อแขนยาว กางเกงขายาว ผ้าคลุมหน้า/หมวกกันแดด ช่วยกันแดดและกันคันจากใบข้าวแห้ง 2) ถุงมือสำคัญมาก ลดแผลจากใบข้าวบาด 3) รองเท้าบูทหรือรองเท้าที่เกาะพื้นดี เพราะคันนาลื่นและมีตอซัง 4) น้ำดื่มกับเกลือแร่ต้องพกไปให้พอ—ทำกลางแดดเหงื่อออกเยอะมาก เรื่องเวลาเกี่ยวข้าว ถ้าทำได้จะเลือกเช้าตรู่กับช่วงเย็น แดดไม่โหดเกินไป และพักเป็นช่วงสั้นๆ บ่อยๆ อย่าฝืนรวดเดียว เพราะยิ่งฝืนยิ่งล้า แล้วงานจะช้าลงกว่าเดิม ส่วนเครื่องมือเกี่ยว ถ้าคมและจับถนัดมือจะช่วยลดแรงไปได้เยอะ (บางทีแค่ลับให้คมขึ้นก็รู้สึกต่างเลย) อีกอย่างที่อยากบอกคนที่ไม่เคยลงนา: กว่าจะได้ข้าวหนึ่งถุงมันผ่านหลายขั้นตอนมาก ตั้งแต่หว่าน/ดำนา ดูแลน้ำ ใส่ปุ๋ย กันหญ้า กันแมลง จนมาถึงวันเกี่ยว ถ้าถามว่า “ไม่รู้กี่วันจะเสร็จ” ตอบได้เลยว่ามันขึ้นกับแรงคนและสภาพอากาศจริงๆ แต่ถึงจะช้าแค่ไหนก็ต้องค่อยๆ ทำไปทีละนิด อย่างน้อยให้ข้าวเข้ายุ้งให้ได้ก่อน ถ้าใครกำลังท้อกับงานหนักๆ ของตัวเอง เราอยากแชร์ว่า ความเหนื่อยมันมีจริง แต่ความภูมิใจตอนเห็นกองข้าวที่เราเกี่ยวด้วยมือก็มีจริงเหมือนกัน สู้ไปด้วยกันนะ