กรรมและวิบาก

กมฺมวิปากา วตฺตนฺติ วิปาโก กมฺมสมฺภโว

กมฺมา ปุนพฺภโว โหติ เอวํ โลโก ปวตฺตติ

วิปากทั้งหลาย เป็นไปเพราะกรรม วิบากเกิดขึ้นจากกรรม และภพใหม่ก็เกิดขึ้นจากกรรม โลกหมุนเวียนอยู่ด้วยกรรมและวิบาก อย่างนี้.

ชีวิต สุขทุกข์ … ในส่วนที่เป็นวิบาก (ผล) เกิดจากองค์ประกอบที่เรียกว่า “กรรม” (การกระทำ) โดยมีอวิชชา ตัณหา อุปาทาน เป็นปัจจัยให้…หากไม่มีอวิชชา ตัณหา อุปาทาน เสียแล้ว “กรรม” ในฐานะที่จะก่อให้เกิดวิบาก คือผล ก็มีไม่ได้…

กรรมคือเจตนากรรม 29 ได้แก่

-เจตนาที่อยู่ในอกุศลจิต 12

-เจตนาที่อยู่ในมหากุศลจิต 8

-เจตนาที่อยู่ในรูปาวจรกุศลจิต 5

-เจตนาที่อยู่ในอรูปาวจรกุศลจิต 4

เป็นตัวก่อให้เกิดวิบาก คือผล ซึ่งได้แก่โลกียวิปากจิต 32, เจตสิก 35, กัมมชรูป 18 / 20

แท้จริงแล้ววิบากคือผลนั่นเองเป็นตัวทุกข์เพราะวิบากได้แก่ขันธ์ห้านั่นเอง และขันธ์ห้านั้น พระพุทธองค์ทรงตรัสว่าเป็นทุกข์ เพราะมีความไม่เที่ยง, สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์, และสิ่งที่เป็นทุกข์ ก็ไม่ควรเพื่อจะยึดถือว่าเป็นของเรา, เราเป็นนั่น, สิ่งนั้นเป็นตัวตนของเรา (อนัตตา) ตามหลักที่ทรงตรัสไว้หลายแห่งในพระไตรปิฎก.

เมื่อมีกลุ่มขันธ์ที่เป็นวิบากอันเกิดแต่กรรมเกิดขึ้น กลุ่มขันธ์ส่วนหนึ่งจะทำหน้าที่ปฏิสนธิ (การสืบต่อภพใหม่) คือเกิดในภพภูมิใหม่และถูกบัญญัติร้องเรียกว่า “สัตว์ บุคคล มนุษย์ เทวดา…ภพภูมิต่อมา…”

หลังจากนั้นกลุ่มขันธ์ที่เป็นวิบากนั่นเอง บางส่วนถูกเรียกว่า “อายตนะภายใน” ซึ่งได้แก่

1. จักขายตนะ คือ จักขุปสาท

2. โสตายตนะ คือ โสตะปสาท

3. ฆานายตะ คือ ฆานะปสาท

4. ชิวหายตนะ คือ ชิวหาปสาท

5. กายายตนะ คือ กายปสาท

6. โลกียวิปากจิต 32 เป็น มนายตนะ

ทั้งหมดถูกเรียกว่าอายตนะภายใน 6, เมื่ออายตนะภายในมีความเข้มแข็งด้วยการเจริญเติบโตของร่างกายของสัตว์ บุคคล ก็มีการกระทบกับอายตนะภายนอก คือ รูป เสียง กลิ่นรส โผฏฐัพพะ และธัมมารมณ์ต่าง ๆ จากนั้นวิถีจิตก็เกิดขึ้นเป็นไป…

ในช่วงวิถีจิตที่เกิดขึ้นนั่นเอง ตรงส่วนที่เป็นชวนะ ถ้าหากชวนะเป็นโทสะ เวทนาที่เกิดขึ้นที่ประกอบกับโทสะนั้น ก็จะเป็นโทมนัสสเวทนา เป็นความทุกข์ทางใจ ซึ่งหมายถึงความทุกข์ที่อาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น ไม่ใช่อาศัยกายประสาทเกิดขึ้น ถ้าเป็นความทุกข์ที่อาศัยกายประสาทเกิดขึ้นก็จะเป็นความทุกข์ทางกาย ที่เรียกว่าทุกข์กาย จึงมีคำร้องเรียกว่า “ทุกข์กายทุกข์ใจ”

ทุกข์กาย ก็คือเวทนาที่ประกอบกับทุกขสหตกายวิญญาณจิต ซึ่งอาอาศัยกายปสาทเกิดขึ้น

ส่วนทุกข์ใจ ก็คือตัวโทมนัสเวทนาที่ประกอบกับจิต 2 ดวงคือโทสะมูลจิต ซึ่งอาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น

โทมนัสเวทนา คือทุกข์ทางใจนี้ เป็นจิตชาติอกุศล ไม่ใช่ชาติวิบาก ดังนั้นโทมนัสเวทนาที่ประกอบกับโทสะมูลจิตนี้ จึงเป็นผลที่หลั่งไหลมาจากกลุ่มวิปากจิต เรียกว่า “ผลที่หลั่งไหลหรือนิสสันทผล” ไม่ใช่เป็นวิบากของกุศลและอกุศลโดยตรง ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าความสุขความทุกข์ที่บุคคลได้รับในปัจจุบันชาตินี้ ส่วนหนึ่งก็คือเป็นตัววิบากซึ่งเกิดมาจากอดีตกรรม เป็นทุกข์ที่เรียกว่า ชาติทุกข์, ชราทุกข์ …มรณทุกข์ เป็นต้น, ส่วนหนึ่งเป็นผลที่หลั่งไหลมาจากวิบากที่เป็นอดีตกรรม ได้แก่โทมนัสเวทนาที่ประกอบอยู่ในโทสมูลจิตนั่นเอง.

จึงกล่าวได้ว่าสุขทุกข์ในปัจจุบันชาตินี้มีเหตุก็คือขันธ์ที่เป็นวิบากซึ่งบุคคลได้กระทำเหตุ คือกรรม ไว้แล้วในอดีตเป็นตัวก่อให้เกิด.

#วิบากกรรม #ปรัชญาชีวิต #เรียนรู้ #นิติเมธี