อกุศลสังคหะ
อกุศลสังคหะ ๙ กอง
หรือ สมุจจยสังคหะ เป็นการรวบรวมและจัดจำแนกอกุศลเจตสิกและอกุศลธรรมต่างๆ ตามลักษณะการทำงานของกิเลสออกเป็น ๙ หมวดในพระอภิธรรม ประกอบด้วย อาสวะ, โอฆะ, โยคะ, คันถะ, อุปาทาน, นีวรณะ, อนุสัย, สังโยชน์ และกิเลส ทั้งหมดนี้เป็นธรรมที่ทำให้อกุศลธรรมเกิดขึ้นและเป็นไป โดยมีรายละเอียดดังนี้:
หมวดอกุศลสังคหะ ๙ กอง
1. อาสวะ (๔) - ธรรมที่เป็นเครื่องไหล: กามาสวะ, ภวาสวะ, ทิฏฐ าสวะ, อวิชชาสวะ
2. โอฆะ (๔) - ธรรมที่เป็นห้วงน้ำ: โอฆะ ๔ (เหมือนอาสวะ)
3. โยคะ (๔) - ธรรมที่ประกอบสัตว์ไว้: โยคะ ๔ (เหมือนอาสวะ)
4. คันถะ (๔) - ธรรมที่ผูกมัดสัตว์: อภิชฌากายคันถะ, พยาปาทกายคันถะ, สีลพพตปรามาสกายคันถะ, อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ
5. อุปาทาน (๔) - ธรรมที่ยึดมั่น: กามุปาทาน, ทิฏฐุปาทาน, สีลพพตุปาทาน, อัตตวาทุปาทาน
6. นิวรณ์ (๕ หรือ ๖) - ธรรมที่กั้นความดี: กามฉันทะ, พยาบาท, ถีนมิทธะ, อุทธัจจกุกกุจจะ, วิจิกิจฉา (มักรวมถีนมิทธะเป็น ๑ และอุทธัจจกุกกุจจะ เป็น ๑), บางแห่งนับ อวิชชา เป็นตัวที่ ๖
7. อนุสัย (๗) - ธรรมที่นอนเนื่อง: กามราคานุสัย, ภวราคานุสัย, ปฏิฆานุสัย, มานานุสัย, ทิฏฐานุสัย, วิจิกิจฉานุสัย, อวิชชานุสัย
8. สังโยชน์ (๑๐) - ธรรมที่ผูกสัตว์ไว้ในวัฏฏะ: กามราคะ, ปฏิฆะ, มานะ, ทิฏฐิ, วิจิกิจฉา, สีลพพตปรามาส, ภวราคะ, อิสสา, มัจฉริยะ, อวิชชา
9. กิเลส (๑๐) - ธรรมที่ทำให้เศร้าหมอง: โลภะ, โทสะ, โมหะ, มานะ, ทิฏฐิ, วิจิกิจฉา, ถีนะ, อุทธัจจะ, อหิริกะ, อโนตตัปปะ
อกุศลธรรมเหล่านี้เป็นสภาวธรรมที่ทำให้จิตเศร้าหมองและยึดติดอยู่ในวัฏสงสาร ซึ่งสามารถดับได้ด้วยการเจริญอริยมรรค
กราบสาธุธรรม ค่ะ