Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự trỗi dậy mạnh mẽ của khu vực châu Á Thái Bình Dương, việc định vị lại tư duy học thuật và cái nhìn lịch sử là vô cùng cấp thiết. Cuốn sách "Giải Đế Quốc: Lấy Châu Á Làm Phương Pháp" của tác giả Trần Quang Hưng xuất hiện như một "cú hích" tư duy, thách thức những góc nhìn vốn bị thống trị bởi lăng kính phương Tây suốt nhiều thế kỷ qua.
Tác phẩm tập trung mổ xẻ khái niệm "giải đế quốc" (deimperialization) – một bước đi tiếp theo và triệt để hơn cả "giải thực dân" (decolonization). Tác giả chỉ ra rằng, dù các nước thuộc địa đã giành được độc lập về mặt địa lý và chính trị, nhưng "bóng ma" của chủ nghĩa đế quốc vẫn hiện hữu đậm nét trong cấu trúc tư duy, văn hóa, và cách chúng ta nhìn nhận thế giới.
Cụm từ "Lấy Châu Á làm phương pháp" chính là chiếc chìa khóa mà cuốn sách mang lại. Thay vì luôn dùng các lý thuyết, tiêu chuẩn hay mô hình của phương Tây làm thước đo chuẩn mực để soi chiếu vào châu Á, tác giả đề xuất: Hãy dùng chính thực tế, lịch sử, bối cảnh và mối quan hệ nội tại của các quốc gia châu Á để giải thích cho chính châu Á. Châu Á không còn là "đối tượng được nghiên cứu" dưới con mắt phương Tây, mà trở thành "chủ thể tạo ra tri thức".
"Giải Đế Quốc: Lấy Châu Á Làm Phương Pháp" là một cuốn sách dũng cảm và có chiều sâu. Nó không chỉ cung cấp kiến thức, mà quan trọng hơn, nó cung cấp một phương pháp luận – một cách tư duy mới để người Việt Nam nói riêng và người châu Á nói chung tự tin định vị bản sắc và giá trị của mình trên bản đồ tri thức thế giới.
6/1 Đã chỉnh sửa vào
... Đọc thêmNgoài việc nhấn mạnh quá trình "giải đế quốc" như một bước tiến vượt trội so với "giải thực dân", cuốn sách còn mở ra một bước ngoặt quan trọng trong cách thức tiếp cận tri thức và nghiên cứu về Châu Á. Từ kinh nghiệm cá nhân, khi tiếp xúc với các lý thuyết phương Tây thường được áp dụng một cách máy móc và thiếu chiều sâu về bối cảnh văn hóa - lịch sử riêng biệt của các quốc gia Châu Á, tôi nhận thấy rõ sự bất cập trong việc hiểu và giải thích các hiện tượng xã hội, chính trị, văn hóa tại khu vực này.
Việc "lấy Châu Á làm phương pháp" không chỉ đơn thuần là thay đổi góc nhìn từ bên ngoài sang bên trong, mà còn là một cuộc cách mạng trong cách thực hiện nghiên cứu, từ đó tạo dựng được tri thức phản ánh đúng bản chất và đặc thù khu vực. Ví dụ, các mô hình phát triển kinh tế, các giá trị văn hóa hay các câu chuyện lịch sử ở từng quốc gia Châu Á cần được hiểu trong chính khung tham chiếu của chính họ, thay vì áp đặt chuẩn mực phương Tây.
Bản thân tôi từng áp dụng phương pháp này khi viết bài nghiên cứu về sự phát triển các phong trào xã hội tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Khi chuyển hướng nhìn nhận và phân tích dựa trên các bối cảnh nội sinh, tôi đã thu thập được nhiều kết quả phong phú hơn, đồng thời giúp độc giả trong nước cũng như quốc tế hiểu sâu sắc hơn về thực trạng và tiềm năng của Châu Á.
Hơn nữa, khái niệm "bóng ma đế quốc" mà tác giả đề cập là một lời cảnh tỉnh cần thiết, vì những di sản tư tưởng, văn hóa của chủ nghĩa đế quốc vẫn còn nhấn chìm nhiều hạng mục tư duy và nhận thức hiện đại. Chính vì vậy, việc "giải đế quốc" đòi hỏi sự nỗ lực liên tục và quyết liệt không chỉ trong lĩnh vực chính trị mà cả trong tư duy học thuật và đời sống văn hóa.
Tôi tin rằng, với phương pháp luận sáng tạo như thế này, người Việt Nam nói riêng và người Châu Á nói chung sẽ có một nền tảng vững chắc hơn để tham gia mạnh mẽ vào cộng đồng tri thức toàn cầu, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa và học thuật thế giới.