ยิ่งรู้มาก ยิ่งต้องรู้จักเงียบ
“ต่อให้มีความรู้หลายปานใด๋ กะให้เฮ็ดเป็นบ่รู้
ต่อให้เห็นคน เห็นโลกมาหลายปานใด๋ กะให้เฮ็ดเป็นบ่รู้บ่เห็น
คนทุกมื้อนี้ใจคือผี คือยักษ์ บ่อยากให้ไผได้หลื่นเจ้าของดอก
เงียบได้หลายเท่าใด๋แฮงดีเด้อ”
คำสอนภาษาอีสานจากครูบาอาจารย์บทนี้ หากฟังเพียงผิวเผิน อาจเหมือนกำลังสอนให้คนเราทำเป็นไม่รู้ ไม่เห็น หรือไม่แสดงความคิดเห็น แต่เมื่อพ ิจารณาให้ลึกลงไป กลับเป็นคำสอนเรื่อง “ปัญญาและการวางอัตตา” ที่ละเอียดอ่อนมาก
คนเรายิ่งผ่านโลกมามาก ยิ่งมีความรู้มาก ยิ่งมองคนออกมาก สิ่งที่ควรเพิ่มขึ้นตามมาไม่ใช่ความอยากพูด แต่คือ ความสามารถในการนิ่งและวาง
“เฮ็ดเป็นบ่รู้” ไม่ได้หมายความว่าไม่รู้จริง แต่หมายถึง รู้แล้วไม่จำเป็นต้องแสดงว่ารู้
บางครั้งเราเห็นสิ่งที่คนอื่นไม่เห็น
เข้าใจสิ่งที่คนอื่นยังไม่เข้าใจ
มองออกว่าใครกำลังคิดอะไร หรือมีเจตนาอย่างไร
แต่การที่เรา “เห็น” ไม่ได้หมายความว่าเราต้องพูดทุกอย่างที่เห็น
เพราะการพูดความจริงในบางเวลา อาจไม่ได้ทำให้เกิดปัญญา แต่อาจทำให้เกิดการกระทบกระทั่ง เกิดความอิจฉา หรือทำให้คนบางคนรู้สึกว่าตัวเองกำลังถูกลดคุณค่า
ครูบาอาจารย์จึงเตือนว่า รู้ไว้ก็พอ เห็นไว้ก็พอ ไม่จำเป็นต้องเอาความรู้นั้นไปเอาชนะใคร
ยิ่งไปกว่านั้น คำว่า “คนทุกมื้อนี้ใจคือผี คือยักษ์” ยังสะท้อนธรรมชาติของมนุษย์ที่บางครั้งมีความเปรียบเทียบอยู่ในใจ
บางคนไม่ได้ทุกข์เพราะตัวเองไม่มี
แต่ทุกข์เพราะเห็นคนอื่นมี
บางคนไม่ได้เจ็บเพราะตัวเองเดินช้า
แต่เจ็บเพราะเห็นคนอื่นเดินเร็วกว่า
และบางคนอาจไม่ได้ต้องการเห็นใครล้ม แต่ก็ไม่อยากเห็นใคร “หลื่นเจ้าของ” หรือก้าวเกินหน้าตัวเอง
เมื่อเข้าใจธรรมชาติของคนเช่นนี้ คนที่มีปัญญาจึงไม่จำเป็นต้องเอาความสามารถของตัวเองไปวางไว้ตรงหน้าใครตลอดเวลา
ทำได้ ก็ทำ
รู้ ก็รู้
เห็น ก็เห็น
แต่ไม่จำเป็นต้องประกาศทุกอย่าง
เพร าะบางครั้งการไม่พูด ไม่ใช่ความพ่ายแพ้
แต่คือการไม่ลงไปเล่นในเกมที่อีกฝ่ายกำลังชวนเราเล่น
และนั่นทำให้ประโยคสุดท้ายของคำสอนนี้มีความหมายมากที่สุด
“เงียบได้หลายเท่าใด๋แฮงดีเด้อ”
ยิ่งเงียบได้มากเท่าไร ยิ่งดี
ไม่ใช่เพราะเราไม่มีอะไรจะพูด
แต่เพราะเราเริ่มรู้แล้วว่า อะไรควรพูด และอะไรไม่จำเป็นต้องพูด
เมื่อก่อนเราอาจอยากอธิบายให้ทุกคนเข้าใจ
อยากพิสูจน์ว่าเราพูดความจริง
อยากให้คนอื่นรู้ว่าเราเห็นอะไร
แต่เมื่อใจโตขึ้น เราอาจค้นพบว่า
ไม่ใช่ทุกคนต้องเข้าใจเรา และไม่ใช่ทุกเรื่องต้องได้รับคำอธิบายจากเรา
ความเงียบจึงไม่ใช่ความอ่อนแอ
บางครั้งความเงียบคือการรักษาใจ
บางครั้งความเงียบคือก ารไม่เติมเชื้อไฟ
และบางครั้งความเงียบคือเครื่องหมายของคนที่ รู้มากพอจนไม่จำเป็นต้องเอาชนะใคร
เพราะท้ายที่สุดแล้ว คนที่มีปัญญาอย่างแท้จริง อาจไม่ได้เป็นคนที่พูดได้มากที่สุด แต่เป็นคนที่ รู้ว่าเมื่อใดควรพูด และเมื่อใดควรเงียบ
ยิ่งเห็นโลกมาก
ยิ่งควรอ่อนโยนกับโลก
ยิ่งรู้จักคนมาก
ยิ่งควรเข้าใจธรรมชาติของคน
และยิ่งรู้มากเท่าไร
ใจยิ่งควรนิ่งลงเท่านั้น
นี่อาจเป็นความหมายที่ลึกที่สุดของคำว่า
“เงียบได้หลายเท่าใด๋แฮงดีเด้อ”
เพราะบางครั้ง…
ความเงียบของคนมีปัญญา ดังกว่าคำพูดนับร้อยคำของคนที่ต้องการเอาชนะ
✍🏻นักเขียนตามอำเภอใจ📖
จากคำสอนภาษาอีสานที่บอกว่า "ต่อให้รู้มากปานใด๋ กะให้เฮ็ดเป็นบ่รู้" นั้น เป็นข้อคิดที่สะท้อนถึงปัญญาและนิสัยใจคอที่ต้องมีความละเอียดอ่อน การที่เรา "เงียบ" หรือเลือกไม่เปิดเผยความรู้หรือความคิดเห็นนั้น ไม่ใช่การแกล้งทำเป็นไม่รู้ แต่เป็นการแสดงออกถึงการควบคุมอารมณ์และการวางใจในตัวเองอย่างสูง ในชีวิตประจำวัน ผมมักพบว่าเมื่อเราเข้าใจโลกและคนมากขึ้น ความอยากแสดงหรือพิสูจน์ตัวเองลดลงไปเป็นอย่างมาก บางเรื่องแม้เราจะรู้ลึกและเห็นชัด แต่เราเลือกที่จะไม่พูด เพราะการแสดงความรู้มากเกินไปอาจเป็นเชื้อเพลิงให้เกิดความขัดแย้ง หรือความอิจฉาริษยา การ "เงียบ" ในบางครั้งจึงเป็นการ "รักษาใจ" และหยุดยั้งไม่ให้สถานการณ์เลวร้ายขึ้น นอกจากนี้ คำเปรียบเทียบที่ว่า "คนทุกมื้อนี้ใจคือผี คือยักษ์" ทำให้ผมนึกถึงความเป็นมนุษย์ที่ซับซ้อน ซึ่งแต่ละคนล้วนมีความรู้สึกเปรียบเทียบและอิจฉาตาร้อนต่อคนรอบข้างอยู่บ้าง ความเข้าใจความจริงข้อนี้ช่วยให้เรามีปัญญาที่จะไม่ปล่อยให้อารมณ์เหล่านี้ครอบงำ หรือทำให้เรารู้สึกว่าจำเป็นต้องเอาชนะใครเสมอ ผมเองเคยลองฝึก "เสียดายคำพูด" หรือการเลือกพูดในสิ่งที่เหมาะสมที่สุด การรู้จักว่ายเมื่อไรควรนิ่งเงียบช่วยให้ความสัมพันธ์ดีขึ้น คนรอบตัวรู้สึกสบายใจและเปิดใจมากขึ้นด้วย ความเงียบจึงกลายเป็นศิลปะที่มีพลังมากกว่าคำพูดหลายพันคำที่พูดโดยไม่ได้คิดมาก่อน ท้ายที่สุด คำสอนนี้ช่วยเตือนสติว่า "ยิ่งรู้มาก ยิ่งต้องเงียบ" ไม่ใช่เพราะเราไม่มีอะไรจะพูด แต่เพราะเรารู้ว่าอะไรควรพูดและอะไรควรเก็บไว้ในใจ การทำเช่นนี้จึงเป็นการใช้ปัญญาระดับสูง ที่ทำให้ใจนิ่ง และเป็นเสมือนเกราะป้องกันความวุ่นวายในโลกภายนอกได้อย่างแท้จริง
ภาพสวยความหมายดีขอนำไปใช้น่ะค่ะ