งดงามทั้งภาษาพูด ภาษากาย
จากภูมิปัญญาชาวบ้าน สู่กระเป๋าทรงถือในพระราชินี
บางครั้งคุณค่าของงานหัตถศิลป์ไทย
ไม่จำเป็นต้องอธิบายด้วยถ้อยคำมากมาย
เพียงปรากฏอยู่ในพระราชกรณียกิจครั้งหนึ่ง
งานจากมือช่างธรรมดา
ก็อาจทำให้ผู้คนหันกลับมามองภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคนอีกครั้ง
เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2568
สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี
เสด็จพระราชดำเนิน ไปทรงเปิดงาน
“วันสตรีไทย ประจำปี 2568”
ณ ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุมอิมแพ็ค เมืองทองธานี
และในวันเดียวกัน
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปทรงเปิดงาน
“โครงการหลวง 56”
ณ ศูนย์การค้าเซ็นทรัลเวิลด์
ภายใต้แนวคิด
“Farm To City - Farmtime Stories
น้ำพระราชหฤทัย จากฟ้าสู่มหานคร”
สิ่งหนึ่งที่สะดุดตาในพระราชกรณียกิจ
ครั้งนั้น คือ กระเป๋าจักสานทรงถือ
ซึ่งสะท้อนความงดงามของงานหัตถศิลป์ไทย
อย่างเรียบสง่า
งานจักสานไม้ไผ่ลายขิดมิใช่งานสานธรรมดา
ช่างจะต้องจักไม้ไผ่ออกเป็นเส้นตอกขนาดเล็ก
แล้วค่อย ๆ สานให้เกิดลวดลายละเอียด
โดยนำแบบอย่างของ “ลายขิด” บนผืนผ้า
มาถ่ายทอดลงบนเส้นไม้ไผ่
จากวัสดุพื้นบ้านที่ดูธรรมดา
เมื่อผ่านมือของช่างผู้ชำนาญ
จึงกลายเป็นง านที่มีทั้งความประณีต ความแข็งแรง
และความงามอย่างไทย
ที่สำคัญ งานจักสานไม้ไผ่ลายขิดยังผูกพันกับเส้นทางของ “ศิลปาชีพ” มาอย่างยาวนาน
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์
พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
ทรงส่งเสริมให้อนุรักษ์และพัฒนางานหัตถกรรม
พื้นบ้าน มิใช่เพียงเพื่อรักษาของสวยงามเอา
ไว้ให้คนรุ่นหลัง
แต่เพื่อให้ “ฝีมือ” ของชาวบ้าน
กลายเป็น “อาชีพ”
และให้งานจากท้องถิ่นสามารถเลี้ยงชีวิต
ผู้คนได้จริง
ด้วยเหตุนี้ ภาพของกระเป๋าจักสานที่ปรากฏคู่
พระราชกรณียกิจ
จึงมีความหมายมากกว่าความงามของเครื่อง
ประกอบการแต่งพระองค์
เพราะเบื้องหลังเส้นตอกเล็ก ๆ ที่ขัดสานเข้าหากันนั้น
คือเรื่องราวของช่างฝีมือ
ภูมิปัญญาที่ถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น
และพระราชปณิธานด้านการอนุรักษ์ศิลป
หัตถกรรมไทยที่ดำเนินมายาวนาน
จากไม้ไผ่ในมือช่าง
สู่ผลงานหัตถศิลป์อันประณีต
และจากงานของคนตัวเล็ก ๆ ในท้องถิ่น
สู่ภาพที่ทำให้คนทั้งประเทศได้เห็นว่า
ของไทย เมื่อรักษารากเดิมไว้
และพัฒนาอย่างเข้าใจ
ก็สง่างามได้โดยไม่จำเป็นต้องเลียนแบบใคร
Cr: เพจบุพเพสันนิวาส
จากประสบการณ์ส่วนตัวที่ได้ศึกษาและสัมผัสงานหัตถกรรมไทยโดยเฉพาะงานจักสานไม้ไผ่ลายขิด ต้องบอกว่าความมหัศจรรย์ของงานชิ้นนี้ไม่ได้อยู่แค่ที่ความงดงามภายนอกเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงภาพรวมของวัฒนธรรมและภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมายาวนาน กระเป๋าจักสานไม้ไผ่ลายขิดถูกสร้างขึ้นด้วยความประณีตอย่างสูง ช่างจักสานต้องใช้ความชำนาญในการตอกไม้ไผ่ออกเป็นเส้นเล็ก ๆ และสานให้เกิดลวดลายซับซ้อนตามแบบลายขิดซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของผ้าทอพื้นเมือง ความพิถีพิถันนี้สะท้อนถึงความรักและความตั้งใจของช่างฝีมือที่อยากอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทยให้คงอยู่ สิ่งที่น่าสนใจคือผลงานจักสานลักษณะนี้ไม่ใช่เพียงเครื่องประดับหรือของใช้ทั่วไป แต่ยังเป็นตัวแทนของเส้นทางศิลปาชีพซึ่งได้รับการสนับสนุนจากพระมหากษัตริย์ เพื่อช่วยให้ชุมชนพื้นบ้านเห็นคุณค่าในฝีมือของตนเองและพลิกเป็นอาชีพที่มั่นคงและยั่งยืน นั่นจึงทำให้กระเป๋าจักสานไม้ไผ่กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งการอนุรักษ์และพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างแท้จริง นอกจากนี้ยังมีความน่าสนใจว่า ภาพกระเป๋าจักสานขณะปรากฏในพระราชกรณียกิจนั้น สร้างแรงบันดาลใจให้กับผู้คนในยุคปัจจุบันเห็นถึงความงดงามที่ไม่ซ้ำใครของงานหัตถศิลป์ไทย ซึ่งเป็นความงดงามที่มาจากรากเหง้าวัฒนธรรมและการพัฒนาอย่างเข้าใจ ไม่จำเป็นต้องเลียนแบบใครแต่สามารถสง่างามในแบบของตัวเองได้อย่างภาคภูมิ ในฐานะที่เคยได้ชมและสัมผัสกระเป๋าแบบนี้ในงานนิทรรศการหัตถกรรมไทย ผมได้เห็นถึงความตั้งใจและภูมิปัญญาของช่างจักสานที่รักษาคุณค่าดั่งเดิมไว้ พร้อมๆ กับการสร้างสรรค์ให้เหมาะกับยุคสมัย และเป็นแรงบันดาลใจที่สะท้อนออกมาในเวลาที่พระราชวงศ์ทรงใช้กระเป๋านี้ ประหนึ่งเสียงที่บอกเล่าถึงเรื่องราวและวิถีชีวิตของคนตัวเล็ก ๆ ในชนบท ที่เต็มไปด้วยความภาคภูมิใจในฝีมือและงานศิลปะของตนเองอย่างแท้จริงครับ นี่คือความงดงามที่แท้จริง ทั้งในภาษาพูดและภาษากาย ที่สะท้อนผ่านผลงานหัตถศิลป์ไทยหลากหลายมิติ และทำให้เรารู้สึกเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมพื้นบ้านของไทยได้ลึกซึ้งขึ้น
