หากมีใครตบหน้าเรา (ขออย่าให้เกิดเลย!) เราก็พูดได้ไม่ผิดว่า "เขาทำร้ายเรา" ไม่ว่าใครจะตบ ตบเมื่อไหร่ หรือตบตอนเรามีอารมณ์แบบไหน ผลก็ไม่ต่างกัน แรงตบของเขาเท่ากับความเจ็บของเรา
ทว่า ความปวดทางใจและทางอารมณ์ที่เกิดขึ้น เราไม่อาจโทษการกระทำของคนอื่นได้ตรง ๆ อย่างนั้น ยกตัวอย่าง เป็นเรื่องธรรมดาที่เรามักพูดว่า "เขาทำให้ฉันโกรธ" แต่เราจะโกรธหรือไม่ แล้วถ้าโกรธ จะแรง แค่ไหน ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลาย ๆ อย่าง ซึ่งส่วนใหญ่แล้วอยู่ในตัวเราเอง
บุคลิกภาพของเรา อย่างเราโกรธง่ายแค่ไหน ย่อมเป็นปัจจัยส่วนหนึ่ง อารมณ์ในขณะถูกยั่วยุเป็นอีกปัจจัยหนึ่ง ความรู้สึกที่มีต่อคนที่พูดหรือทำสิ่งที่เราไม่เห็นด้วยก็เป็นอีกปัจจัยที่เพิ่มเติม และที่อาจจะสำคัญที่สุดคือ เราได้พัฒนาสติ ความอดทน และเมตตาไว้มากน้อยเพียงใด
การกระทำหรือคำพูดของคนอื่นเป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดความโกรธ แต่ไม่ใช่ต้นตอแท้จริง
ต้นเหตุอันแท้จริงคือตัณหา ซึ่งแสดงออกด้วยการยอมรับไม่ได้เวลาที่ไม่ได้อะไรตามใจอยาก หรือไม่ได้สิ่งที่คิดว่าควรจะได้
การโทษคนอื่นหรือเหตุการณ์ภายนอกว่าทำให้เกิดอารมณ์ลบ มาจากการไม่ได้พิจารณาให้ละเอียดพอว่าเกิดอะไรขึ้นจริง ๆ
คำสอนของ พระพุทธองค์ไม่ใช่ข้อบังคับทางศีลธรรมว่า "จงทำอย่างนี้!" "อย่าทำอย่างนั้น!" ทว่าสอนให้เราพัฒนาปัจจัยให้เกิดการเห็นอย่างแจ่มชัด และสังเกตว่าการเห็นที่แจ่มชัดนั้นเอื้อให้เราตอบสนองต่อสถานการณ์อันยุ่งยากด้วยปัญญาอย่างดีที่สุด
ธรรมะคำสอน โดย พระอาจารย์ชยสาโร
แปลถอดความ โดย ปิยสีโลภิกขุ
การโกรธเป็นอารมณ์ธรรมชาติที่ทุกคนต้องเผชิญ แต่สิ่งสำคัญคือการเข้าใจความจริงที่ว่า "การกระทำหรือคำพูดของคนอื่น เป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดความโกรธ แต่ไม่ใช่ต้นตอแท้จริง" ตามคำสอนของพระอาจารย์ชยสาโร ความโกรธนั้นจริงๆ แล้วเกิดจากตัณหา หรือความต้องการและความยึดมั่น ภายในจิตใจของเรา ที่เมื่อไม่ได้รับสิ่งที่หวังหรือไม่ได้เป็นไปตามใจ ก็จะสร้างความโกรธขึ้นมา นั่นหมายความว่า แทนที่เราจะโทษผู้อื่นที่ทำให้เราโกรธ เราควรหันมาพิจารณาและพัฒนาตัวเองให้มากขึ้น อาทิ การเสริมสร้างสติ ความอดทน และเมตตาให้เพิ่มขึ้น กลายเป็นการสร้างเกราะป้องกันอารมณ์เหล่านี้ไม่ให้ผูกติดหรือทำร้ายใจได้ง่าย การฝึกสติช่วยให้เราเห็นปัจจัยและสาเหตุของความโกรธอย่างแจ่มชัด โดยจะทำให้เราสามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ที่ท้าทายได้ด้วยปัญญาและใจที่สงบ นอกจากนี้ การเข้าใจบุคลิกภาพและอารมณ์ขณะนั้น ก็ช่วยให้เรารู้จักตนเองดีขึ้นและมองเห็นว่าความโกรธเกิดขึ้นเพราะอะไร ซึ่งเป็นกลยุทธ์สำคัญสำหรับการลดอารมณ์ลบและความเครียดในชีวิตประจำวัน การเรียนรู้ที่จะไม่ยึดติดกับตัณหาและหมั่นพัฒนาปกติทางจิตใจ คือแนวทางที่จะนำไปสู่ความสุขที่แท้จริงอย่างยั่งยืน ด้วยเหตุนี้ การศึกษาคำสอนจากพระพุทธองค์โดยพระอาจารย์ชยสาโร เน้นการเห็นอย่างแจ่มชัดและตอบสนองอย่างมีปัญญา จึงไม่เพียงแต่ช่วยให้เรารักษาความสงบภายใน แต่ยังเสริมสร้างความเข้าใจและความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่นอีกด้วย
