จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมขอเล่าถึงเรื่องความสำคัญของมารยาทในชีวิตประจำวันตามหลักอิสลามที่หลายคนอาจมองข้ามไป โดยเฉพาะเรื่องเล็กๆ อย่างการตด การที่เราทราบว่าการตดไม่ถือเป็นบาปเพราะเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่การแสดงออกที่ไร้มารยาท เช่น การตดในที่สาธารณะโดยไม่เกรงใจผู้อื่น ถือเป็นเรื่องที่ไม่เหมาะสมและอาจทำให้วูฎูอ์เสียได้จริงๆ การมี "หะยาอ์" หรือความละอายทั้งต่อตนเองและผู้อื่น คือสิ่งที่อิสลามเน้นย้ำมากกว่าการยึดแค่ข้อบังคับฮาลาล-ฮะรอม ผมได้สังเกตว่าคนสมัยนี้หลายคนละเลยเรื่องหะยาอ์ไปมาก อาจเป็นเพราะสภาพสังคมที่เร่งรีบและเปิดกว้างมากขึ้น แต่การรักษามารยาทแม้ในเรื่องเล็กๆ สามารถช่วยเสริมสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างกันได้อย่างมาก เช่น เวลามีคนต้องตดในที่สาธารณะ การขอโทษหรือขออนุญาตล่วงหน้าจะช่วยลดความไม่สบายใจของคนรอบข้างได้ อีกทั้งยังเป็นการแสดงให้เห็นถึงความเกรงใจที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้เรามี นอกจากนี้ ความละอายยังเป็นคุณสมบัติที่ทำให้เรารู้จักสำรวมพฤติกรรมในที่สาธารณะและไม่ทำสิ่งที่สิ้นเปลืองหรือทำให้ผู้อื่นรำคาญใจ ผมจึงมองว่าการปลูกฝังหะยาอ์ในตัวเองและคนรอบข้าง เป็นเรื่องสำคัญที่ควรสอนกันตั้งแต่เด็ก เพื่อช่วยสร้างสังคมที่น่าอยู่และเป็นเกียรติสำหรับทุกคน ดังนั้น ไม่เพียงแค่เข้าใจว่าตดไม่ใช่เรื่องบาป แต่เราควรให้ความสำคัญกับมารยาทและความละอายที่เป็นรากฐานของการอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุขตามแนวทางอิสลาม