อานุภาพเมตตสูตร

เมตตสูตร หรือที่เรียกกันว่า กรณียเมตตสูตร เป็นพระสูตรสำคัญในหมวดขุททกปาฐะและสุตตนิบาต พระสูตรนี้ได้รับการยกย่องว่าเป็นหัวใจแห่งการเจริญเมตตาภาวนา และเป็นพระปริตรที่ชาวพุทธทั่วโลกนิยมสวดสืบต่อกันมานานกว่าสองพันห้าร้อยปี

เรื่องราวความเป็นมาของพระสูตรนี้เกิดขึ้นในสมัยพุทธกาล เมื่อภิกษุกลุ่มหนึ่งได้รับกรรมฐานจากพระพุทธเจ้าแล้วออกไปจำพรรษาในป่าหิมพานต์ บริเวณเชิงเขาอันเงียบสงบ มีต้นไม้ใหญ่หนาแน่น เหมาะแก่การเจริญสมณธรรม ภิกษุทั้งหลายปักกลดและเริ่มปฏิบัติภาวนาด้วยความเพียร

แต่ต้นไม้ใหญ่เหล่านั้นเป็นที่อยู่ของรุกขเทวดาและบริวาร เมื่อเห็นพระภิกษุเข้ามาพำนักใต้ต้นไม้ของตน ก็เกิดความไม่พอใจ เพราะไม่สามารถลงมาพักอาศัยได้ตามปกติ จึงพากันแสดงอาการต่าง ๆ ให้ภิกษุหวาดกลัว บางครั้งทำให้เกิดเสียงประหลาด บางครั้งปรากฏภาพน่ากลัว บางครั้งส่งกลิ่นเหม็นหรือทำให้ภิกษุฝันร้าย

ภิกษุทั้งหลายเริ่มเกิดความหวาดหวั่น จิตใจไม่สงบ ไม่สามารถเจริญสมาธิได้ จึงพากันกลับไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าและกราบทูลเรื่องทั้งหมด

พระพุทธเจ้ามิได้ทรงให้ภิกษุหนีไปหาที่ใหม่ มิได้ทรงให้ใช้ฤทธิ์ขับไล่เทวดาเหล่านั้น แต่ทรงสอนให้เจริญเมตตา

พระองค์ตรัสว่า

“ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงกลับไปที่เดิม และจงสวดพระสูตรนี้ พร้อมทั้งแผ่เมตตาไปยังสรรพสัตว์ทั้งหลาย”

พระสูตรนั้นเองคือ กรณียเมตตสูตร

เมื่อภิกษุกลับไปสวดและแผ่เมตตาอย่างจริงใจ เหล่ารุกขเทวดาซึ่งเคยไม่พอใจก็ค่อย ๆ เปลี่ยนใจ กลับเกิดความเคารพรัก คอยคุ้มครองดูแลภิกษุทั้งหลาย จนสามารถบรรลุธรรมได้เป็นจำนวนมาก

นี่คือที่มาของความเชื่อที่ว่า เมตตสูตรเป็นพระปริตรสำหรับระงับความหวาดกลัว ป้องกันอันตรายจากอมนุษย์ และสร้างความสงบร่มเย็นแก่ผู้สวด

พระสูตรเริ่มต้นว่า

> กะระณียะมัตถะกุสะเลนะ

ยันตัง สันตัง ปะทัง อะภิสสะเมจจะ

แปลว่า

“ผู้ฉลาดในประโยชน์ และปรารถนาจะเข้าถึงพระนิพพานอันสงบ พึงประพฤติดังนี้”

พระพุทธองค์เริ่มต้นด้วยการสอนว่า เมตตาไม่ได้เริ่มจากการรักคนอื่น แต่เริ่มจากการฝึกตนเองให้เป็นคนดีเสียก่อน

จากนั้นตรัสว่า

> สักโก อุชู จะ สุหุชู จะ

“พึงเป็นผู้สามารถ ซื่อตรง และตรงอย่างยิ่ง”

เพราะคนที่เต็มไปด้วยความคดโกง ย่อมแผ่เมตตาที่แท้จริงไม่ได้

ต่อมาพระองค์ตรัสถึงคุณสมบัติของผู้เจริญเมตตา

ให้เป็นคนอ่อนโยน ไม่เย่อหยิ่ง เลี้ยงง่าย สันโดษ มีอินทรีย์สงบ ไม่หลงมัวเมาในตระกูลและลาภสักการะ

จากนั้นจึงเข้าสู่หัวใจสำคัญของพระสูตร

> สุขิโน วา เขมิโน โหนตุ

สัพเพ สัตตา ภวันตุ สุขิตัตตา

“ขอสรรพสัตว์ทั้งหลาย จงเป็นผู้มีความสุข มีความปลอดภัย และมีใจเป็นสุขเถิด”

เพียงประโยคนี้เองถือเป็นหัวใจของเมตตสูตรทั้งหมด

ไม่ได้จำกัดเฉพาะคนที่เรารัก

ไม่ได้จำกัดเฉพาะคนดี

ไม่ได้จำกัดเฉพาะพวกเดียวกับเรา

แต่หมายถึงสรรพสัตว์ทั้งหมด

พระองค์ทรงขยายต่อไปว่า

ไม่ว่าจะเป็นสัตว์ตัวใหญ่หรือตัวเล็ก

ตัวสั้นหรือตัวยาว

มองเห็นหรือมองไม่เห็น

อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล

เกิดแล้วหรือกำลังจะเกิด

ทั้งหมดล้วนควรได้รับเมตตาเสมอกัน

นี่คือการทำลายกำแพงแห่งความแบ่งแยกที่มนุษย์สร้างขึ้น

ต่อจากนั้นพระองค์ตรัสว่า

> นะ ปะโร ปะรัง นิกุพเพถะ

“บุคคลไม่พึงหลอกลวงกัน”

และ

> พยาโรสะนา ปะฏีฆะสัญญา

“ไม่พึงคิดร้ายต่อกันด้วยความโกรธ”

เพราะเมตตาไม่ใช่เพียงการอวยพรให้คนอื่นมีความสุข

แต่ต้องละความคิดเบียดเบียนออกจากใจด้วย

แล้วพระองค์ทรงยกอุปมาที่งดงามที่สุดบทหนึ่งในพระไตรปิฎกว่า

> มาตา ยะถา นิยัง ปุตตัง

อายุสา เอกะปุตตะมะนุรักเข

“มารดาพึงรักษาบุตรคนเดียวของตนด้วยชีวิตฉันใด”

นี่คือมาตรฐานของเมตตาในพระพุทธศาสนา

มิใช่รักแบบเลือกที่รักมักที่ชัง

แต่เป็นความปรารถนาดีอย่างบริสุทธิ์

เหมือนแม่ที่พร้อมเสียสละชีวิตเพื่อลูก

แล้วพระองค์ตรัสต่อว่า

> เอวัมปิ สัพพะภูเตสุ

มานะสัม ภาวะเย อะปะริมาณัง

“ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลพึงเจริญเมตตาอันหาประมาณมิได้แก่สรรพสัตว์ทั้งปวง”

คำว่า “หาประมาณมิได้” หมายถึงไม่มีขอบเขต

ไม่จำกัดเชื้อชาติ

ไม่จำกัดศาสนา

ไม่จำกัดเผ่าพันธุ์

ไม่จำกัดแม้กระทั่งศัตรู

เมตตาที่แท้จึงเป็นพลังที่กว้างใหญ่กว่าความรักทั่ว ๆ ไป

พระองค์ยังสอนให้แผ่เมตตา

เบื้องบน

เบื้องล่าง

และรอบทิศทั้งปวง

โดยไม่มีเวร ไม่มีศัตรู

ไม่มีความอาฆาต

จนจิตกลายเป็นดั่งแสงอาทิตย์ที่ส่องไปทุกทิศโดยไม่เลือกผู้รับ

ตอนท้ายพระสูตรกล่าวว่า

ผู้ใดตั้งอยู่ในเมตตา มีศีลบริสุทธิ์ มีความเห็นชอบ ไม่ยึดติดในกามคุณทั้งหลาย

ผู้นั้นย่อมไม่กลับมาเวียนว่ายในครรภ์อีก

หมายความว่าเมตตาไม่ใช่เพียงเครื่องคุ้มครองชีวิต

แต่เป็นทางนำไปสู่การหลุดพ้น

อานุภาพของเมตตสูตรตามที่อรรถกถากล่าวไว้ คือทำให้จิตสงบ ระงับความหวาดกลัว เป็นที่รักของมนุษย์และอมนุษย์ หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันร้าย จิตตั้งมั่นเป็นสมาธิได้ง่าย และเป็นเหตุให้เจริญในพรหมวิหารธรรม

แต่เหนือสิ่งอื่นใด อานุภาพที่ยิ่งใหญ่ที่สุดมิใช่การป้องกันภูตผีหรือภยันตรายภายนอก หากเป็นการขับไล่ “ผีในใจ” คือความโกรธ ความอาฆาต ความพยาบาท และความเกลียดชังออกไปจากจิตใจ เมื่อเมตตาเต็มดวงขึ้นในใจแล้ว แม้สถานที่น่ากลัวก็กลับสงบ แม้ศัตรูก็อาจกลายเป็นมิตร และแม้ความทุกข์ที่รุมเร้าอยู่ภายใน ก็จะค่อย ๆ คลายตัวลงดุจน้ำขุ่นที่ตกตะกอนจนกลับใสสะอาด เพราะเหตุนี้ พระพุทธองค์จึงทรงสรรเสริญเมตตาว่าเป็นธรรมอันยิ่งใหญ่ เป็นที่อยู่ของพระอริยเจ้า และเป็นพลังที่สามารถเปลี่ยนโลกทั้งภายนอกและภายในได้พร้อมกัน.

#ธรรมทาน #เมตตสูตร