#แก่อย่าให้เปล่า
๖. ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา
อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ
สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ
สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ ฯ ๑๕๑ ฯ
ราชรถ อันวิจิตรงดงาม
ยังเก่าได้
แม้ร่างกายของเรา
ก็ไม่พ้นชราภาพ
แต่ธรรมของสัตบุรุษหาแก่ไม่
สัตบุรุษทั้งหลาย
ย่อมกล่าวสอนกันเช่นนี้แล
Splendid royal chariots wear away,
The body too comes to old age.
But the good's teaching knows not decay.
Indeed, the good tech the good in this way.
๗. อปฺ ปสฺสุตายํ ปุริโส
พลิวทฺโทว ชีรติ
มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ
ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ ฯ๑๕๒ฯ
คนโง่แก่เปล่า
เหมือนโคถึก
มากแต่เนื้อหนังมังสา
แต่ปัญญาหาเพิ่มขึ้นไม่
Just as the ox grows old,
So ages he of little learning,
His flesh increases,
His wisdom is waning.
ในวัฒนธรรมไทยและพระพุทธศาสนา ธรรมะถือเป็นสิ่งที่ไม่มีวันเสื่อมคลาย แม้ร่างกายมนุษย์จะต้องเผชิญกับความแก่และความตาย การปลูกฝังปัญญาและการดำเนินชีวิตตามหลักศีลธรรมจึงถือเป็นหนทางที่ช่วยให้จิตใจสงบและมั่นคงได้ บทกวีที่กล่าวถึงราชรถที่งดงามซึ่งแม้จะสึกหรอและร่างกายที่ชราภาพ แต่ธรรมะนั้นยังคงไม่แก่ชรานี้ ช่วยให้เราเข้าใจว่าคุณค่าที่แท้จริงของชีวิตไม่ได้อยู่ที่วัตถุหรือความงามภายนอก แต่เป็นที่ความรู้และจริยธรรมที่แสดงออกในความจริงใจและการทำความดี ส่วนบทเปรียบเทียบคนโง่แก่เปล่ากับโคถึกที่มีเนื้อหนังมากแต่ปัญญาไม่เพิ่มพูน ส่องสะท้อนความสำคัญของการพัฒนาปัญญาอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงการอาศัยร่างกายหรืออายุที่เพิ่มพูน ความรู้และปัญญาที่เติบโตจะช่วยให้เราใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า และสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงหรือความแก่ชราได้อย่างสงบ ในชีวิตของเราทุกคน การยอมรับแก่ชราเป็นธรรมดาและไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ แต่ด้วยการฝึกฝนปัญญาและยึดถือธรรมะ เราสามารถสร้างความสุขสงบในจิตใจได้แม้ในยามที่ร่างกายเสื่อมลง นอกจากนี้ยังเป็นการเตรียมตัวสำหรับการจากไปอย่างสงบและไม่หวาดกลัว สภาพความคิดเช่นนี้สอดคล้องกับคำสอนที่เตือนเราว่า การเสียชีวิตและความแก่เป็นเรื่องที่ไม่อาจหนีพ้น จึงควรฝึกฝนใจให้เข้มแข็งผ่านการปฏิบัติธรรมและการทำความดี เพื่อให้การจากไปนั้นเป็นการจากไปอย่างสมบูรณ์และไม่เศร้าหมอง สุดท้าย บทความนี้ไม่เพียงแต่เป็นการสอนให้เรายอมรับความแก่ แต่ยังชวนให้เราตระหนักถึงคุณค่าที่แท้จริงในชีวิต นั่นคือการเจริญเติบโตของปัญญาและธรรมะ ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่มีวันตกยุคและให้ผลยั่งยืนตลอดชีวิต
