สติมา..ปัญญาเกิด ไม่เตลิดไปเสือ..กเรื่องใครๆ

การมีสติและความไม่ประมาทเป็นหลักธรรมสำคัญที่ช่วยให้ชีวิตมีความสงบสุขและเกิดปัญญาอย่างแท้จริง ในทางพุทธศาสนา สติปัญญา (ปัญญาปาสาทมารุยฺห) เปรียบเสมือนปราสาทที่มั่นคงสำหรับใจผู้รู้แจ้ง เมื่อเราสามารถกำจัดความประมาทด้วยความไม่ประมาทได้แล้ว เราจะมีสติที่มั่นคงจนสามารถมองเห็นความทุกข์ของผู้อื่นในมุมที่กว้างไกลขึ้น เหมือนยืนบนยอดภูเขามองลงมายังพื้นดิน ทั้งนี้ ปัญญาเกิดจากการฝึกฝนตนเองให้เป็นผู้มีสติรู้ตัว ไม่เตลิดไปกังวลหรือเสือกเรื่องของคนอื่น ซึ่งทำให้จิตใจอยู่ในความสงบและไม่ฟุ้งซ่าน ในชีวิตประจำวันที่เต็มไปด้วยสิ่งเร้าต่าง ๆ ผู้ที่ไม่ประมาทจะตื่นตัวและพร้อมรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ดีกว่าผู้ที่หลงลืมหรือประมาท เหมือนม้าฝีเท้าวิ่งนำหน้าม้าแกลบไปไกล ยังไงก็ตาม ความไม่ประมาทไม่ได้หมายถึงการวิตกกังวล แต่เป็นการมีสติรอบคอบ เตือนตนเองให้รู้ทันทุกข์ภัยที่อาจเกิดขึ้น การมีสติและความไม่ประมาทจึงเป็นเส้นทางสำคัญสู่การเข้าถึงนิพพาน คือภาวะที่พ้นทุกข์อย่างแท้จริง ด้านภูมิปัญญาทางพุทธศาสนา ชี้ชัดว่าผู้ที่มีความตื่นตัวและไม่ประมาท เช่น ภิกษุผู้ชำนาญย่อมไม่ตกอยู่ในบ่วงทุกข์และใกล้ชิดนิพพานได้มากขึ้น ดังนั้น การนำหลักสติปัญญาและความไม่ประมาทมาใช้ในชีวิตประจำวัน ช่วยป้องกันการหลงผิด เสริมสร้างสุขภาพจิตที่แข็งแรง และส่งเสริมให้เกิดการเจริญเติบโตทางด้านจิตวิญญาณอย่างมีคุณค่า ส่วนด้านคำคมภาษาลาวที่กล่าวถึง "ผญาลาว กวางกิน หมากบามป่อม ไปดาิดอมั่ง" แม้ข้อความจะดูคลุมเครือ แต่ในบริบทสติและความไม่ประมาท มีความหมายโดยนัยถึงความละเมียดละไมและความระวังตัวต่อสิ่งแวดล้อมรอบตัว ประชาชนที่มีสติรู้เท่าทัน เช่น กวางที่รู้จักหลบหลีกอันตราย จะป้องกันตัวเองและดำรงชีวิตได้อย่างปลอดภัย หากเปรียบเทียบกับการไม่เตลิดไปเสือกเรื่องใครๆ คือไม่จมอยู่กับความวุ่นวายของภายนอก แต่รักษาใจให้สงบและมีปัญญาอย่างยั่งยืน สรุปแล้ว การปลูกฝังสติและความไม่ประมาทช่วยพัฒนาปัญญาและทำให้ใจสงบเป็นสุขได้จริง เป็นกุญแจสำคัญในการดำเนินชีวิตให้มีความหมาย มีคุณค่า และมุ่งสู่ความหลุดพ้นที่แท้จริงในทางพุทธศาสนา