ว่านจุก กล้วยไม้ดินที่ที่สำรวจพบในอุทยานแห่งชาติเขานัน
เรื่องไม่ลับฉบับนักวิจัย...รู้จักกล้วยไม้ป่า โดยศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จังหวัดสุราษฎร์ธานี ขอแนะนำให้รู้จักกับกล้วยไม้ป่าอีกชนิดหนึ่งนั่นคือ ว่านจุก 𝘚𝘱𝘢𝘵𝘩𝘰𝘨𝘭𝘰𝘵𝘵𝘪𝘴 𝘱𝘭𝘪𝘤𝘢𝘵𝘢 𝘉𝘭𝘶𝘮𝘦
โดยกล้วยไม้ชนิดนี้สำรวจพบที่ อุทยานแห่งชาติเขานัน จังหวัดนครศรีธรรมราช ความสูงจากระดับน้ำทะเล 500 - 700 เมตร เป็นกล้วย ไม้ดิน เจริญทางข้าง ลำต้นเป็นหัวอยู่ใต้ดิน
ใบรูปแถบ ปลายเรียวแหลม เส้นใบขนาน ช่อดอกแบบกระจะ ออกข้างต้นใต้ดิน ชี้ขึ้น ก้านช่อดอกสีเขียว มีข้อเป็นระยะ ๆ ที่ข้อมีกาบแหลมหุ้ม
ดอกในช่อมีได้ถึง 20 ดอก หรือมาก กว่า ใบประดับดอกสีม่วงแดง พับกลับ ดอกมีสีม่วงถึงม่วงแดง กลีบเลี้ยงรูปแถบแกมรูปไข่กลับ ปลายแหลม กลีบดอก รูปรี ปลายแหลม
หูกลีบปากสีม่วงเข้มและงอนขึ้น ถัดจากหูกลีบปากมีตุ่มเนื้อเยื่อสีขาวจนถึงเหลือง 2 ตุ่ม ปลายตุ่มมน แผ่ออกข้าง ปลายตุ่มมีขนสีขาว ปลายกลีบปากยื่นยาวไปข้างหน้าฐานดอก ปลายแผ่ออกเป็นรูปครึ่งวงกลม ตรงกลาง เว้าบุ๋มสีม่วง เส้าเกสรยื่นตัวโค้งไปข้างหน้า โคนสีม่วงอ่อน ปลายสีม่วงเข้ม ฝาครอบกลุ่มอับเรณูสีม่วงอ่อน
กระจายพันธุ์ ในเทือกเขาหิมาลัยตะวันออก อัสสัม อินเดีย ศรีลังกา หมู่เกาะอันดามัน เมียนมาร์ ลาว กัมพูชา เวียดนาม บอร์เนียว ชวา มาเลเซีย สุมาตรา โมลุกกะ ฟิลิปปินส์ สุลาเวสี หมู่เกาะบิสมาร์ก นิวกินี หมู่เกาะโซโลมอน ควีนส์แลนด์ ออสเตรเลีย ฟิจิ นีอูเอ นิวแคลิโดเนีย ซามัว ตองกา วานูอาตู ซานตาครูซ วาลลิสและฟุตนา หมู่เกาะแคโรไลน์ มาเรียนา ไต้หวัน และริวกิว
ประเทศไทยขึ้นตามพื้นดินในป่าดิบชื้น ที่ราบลุ่ม หรือตามป่าโปร่ง แสงแดดจัด ออกดอกตลอดทั้งปี
ที่มา : ศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จังหวัดสุราษฎร์ธานี สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 4 (สุราษฎร์ธานี)
#ว่านจุก #ศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ #สุราษฎร์ธานี #กรมอุทยานแห่งชาติ
หลายคนเสิร์ชคำว่า “กล้วยไม้ดิน” หรือ “ดอกกล้วยไม้ดินมีอะไรบ้าง” เพราะอยากแยกให้ออกว่าแบบไหนคือกล้วยไม้ดินจริง ๆ และต่างจากกล้วยไม้เกาะต้นยังไง จากที่อ่านข้อมูลว่านจุก (Spathoglottis plicata) แล้ว สรุปแบบใช้งานได้เวลาเดินป่าหรือเดินสวนคือ กล้วยไม้ดินจะขึ้นจาก “พื้นดิน” มีลำต้นเป็นหัวอยู่ใต้ดิน และมักแตกกอ เจริญทางข้าง ไม่ได้เกาะอยู่ตามคาคบไม้เหมือนพวกกล้วยไม้ป่าเกาะต้น จุดสังเกตว่านจุกที่จำง่ายมากคือ “ดอกสีม่วงถึงม่วงแดง” และตรงกลางดอกจะมีรายละเอียดเด่น ๆ คือกลีบปากสีม่วงเข้มงอนขึ้น และมีตุ่มเนื้อเยื่อสีขาวจนถึงเหลือง 2 ตุ่ม (ปลายตุ่มมนและมีขนสีขาว) เวลาเห็นระยะใกล้จะช่วยยืนยันชนิดได้ดี นอกจากนี้ช่อดอกของว่านจุกเป็นช่อแบบกระจะ ชี้ขึ้นจากบริเวณโคนต้น/ใต้ดิน ก้านช่อดอกสีเขียวและมีข้อเป็นระยะ ๆ ซึ่งถ้าเจอช่อหนึ่งมีดอกหลายดอกก็ไม่ต้องแปลกใจ เพราะในช่อเดียวอาจมีได้ถึงราว 20 ดอกหรือมากกว่า ถ้าใครสงสัยว่า “กล้วยไม้ดิน มีอะไรบ้าง” ให้เริ่มจากแบ่งแบบกว้าง ๆ ก่อน: (1) กล้วยไม้ดินที่ขึ้นตามพื้นป่าดิบชื้นหรือป่าโปร่ง (2) กล้วยไม้เกาะต้นที่ต้องอาศัยความชื้นบนเรือนยอดไม้ แล้วค่อยใช้ลักษณะใบและช่อดอกช่วยแยกชนิด สำหรับว่านจุก ใบจะค่อนข้างเป็นรูปแถบ ปลายเรียวแหลม เส้นใบขนาน ดูคล้ายใบพวกพืชใบเลี้ยงเดี่ยวทั่วไป แต่ช่อดอกสีม่วงจะเด่นมากเมื่อออกดอก เรื่องแหล่งที่พบก็เป็นอีกคำถามยอดฮิต: ว่านจุกถูกสำรวจพบในอุทยานแห่งชาติเขานัน จ.นครศรีธรรมราช บริเวณความสูงประมาณ 500–700 เมตร และโดยธรรมชาติในประเทศไทยมักขึ้นตามพื้นดินในป่าดิบชื้น ที่ราบลุ่ม หรือป่าโปร่งที่แสงค่อนข้างจัด ข้อดีคือ “ออกดอกได้ตลอดทั้งปี” ดังนั้นถ้าอยากตามไปดู ให้โฟกัสช่วงที่อากาศชื้นหลังฝน หรือช่วงเช้าที่แสงนุ่ม ๆ จะเห็นสีม่วงอมชมพูชัดและถ่ายรูปสวย (บางครั้งอาจเห็นหยดน้ำเกาะบนกลีบดอกด้วย) สำหรับคนที่เสิร์ชคำว่า “ดอกไม้วันอังคาร” แล้วมาเจอกล้วยไม้ดิน แนะนำให้ดูที่บริบทด้วย เพราะคำนี้บางทีคนใช้เรียกดอกไม้สีม่วง/ชมพูที่บานสวยในวันอังคารตามความเชื่อ แต่ถ้าจะให้ชัวร์แบบสายธรรมชาติ ให้ยึด “ชื่อพืช + ลักษณะดอก” เป็นหลัก เช่น ว่านจุกจะมีเอกลักษณ์ที่กลีบปากสีม่วงเข้มและตุ่มสีเหลืองตรงกลาง สุดท้าย ถ้าไปชมในพื้นที่อนุรักษ์ ขอแนะนำแบบคนชอบดูไม้ป่าเหมือนกันคือ ชมได้-ถ่ายได้ แต่ไม่เด็ด ไม่ขุดหัวใต้ดิน และระวังเหยียบกอหรือช่อดอก เพราะกล้วยไม้ดินโตช้าและเสียหายง่าย การดูแบบรักษาระยะห่างนิดนึง จะได้มีว่านจุกสวย ๆ ให้คนอื่นได้เห็นต่อไปด้วย
