วันนี้ ๑๓ พฤษภาคม ๒๕๖๙ เวลา ๐๘.๓๔ น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ พุทธศักราช ๒๕๖๙ ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง และเสด็จพระราชดำเนินไป ทอดพระเนตรพระยาแรกนาหว่านข้าว ณ แปลงนาสาธิต สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต
ครั้นเมื่อเสด็จพระราชดำเนินถึงมณฑลพิธี พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งทำหน้าที่พระยาแรกนา ยาตราขบวนพร้อมด้วยเทพีคู่หาบทอง - เงิน ออกจากโรงพิธีพราหมณ์ เมื่อถึงหน้าพระที่นั่งพระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้ พระยาแรกนา เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ถวายบังคม แล้วออกไปประกอบพิธีแรกนา เจ้าหน้าที่จูงพระโคเทียมแอก พระยาแรกนาเจิมพระโคและคันไถ แล้วจึงไถดะไปโดยรี ๓ รอบ โดยขวาง ๓ รอบ หว่านธัญพืช โหรหลวงลั่นฆ้องชัย แล้วไถกลบอีก ๓ รอบ เจ้าพนักงาน ปลดพระโคออกจากแอก พระยาแรกนาและเทพีกลับไปยังโรงพิธีพราหมณ์ พราหมณ์เชิญของกินเสี่ยงทาย ๗ สิ่งตั้งเลี้ยงพระโค เสร็จแล้ว นายอภัย สุทธิสังข์ รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กราบบังคมทูลถวายคำพยากรณ์การเสี่ยงทายผ้าของพระยาแรกนาสำหรับนุ่งไปประกอบพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และการเสี่ยงทาย พระโคกินเลี้ยง ในการนี้ พระยาแรกนาหยิบเสี่ยงทายผ้านุ่ง ๖ คืบ พยากรณ์ว่าน้ำจะน้อย นาในที่ลุ่มจะได้ผลบริบูรณ์ดี แต่นาในที่ดอน จะเสียหายบ้าง ได้ผลไม่เต็มที่ การเสี่ยงทายพระโคกินเลี้ยง พระโคกินถั่ว พยากรณ์ว่า ผลาหาร ภักษาหาร จะอุดมสมบูรณ์ดี พระโคกินน้ำและหญ้า พยากรณ์ว่า น้ำท่าบริบูรณ์พอสมควร ธัญญาหาร ผลาหาร ภักษาหาร มังสาหาร อุดมสมบูรณ์ดี และพระโคกินเหล้า พยากรณ์ว่า การคมนาคมจะสะดวกขึ้น การค้าขายกับต่างประเทศดีขึ้น ทำให้เศรษฐกิจรุ่งเรือง จากนั้น รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กราบบังคมทูลเบิกผู้เข้ารับพระราชทานโล่รางวัลในงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี ๒๕๖๙ ประกอบด้วย ปราชญ์เกษตรของแผ่นดิน ๓ สาขา ได้แก่ สาขาปราชญ์เกษตรเศรษฐกิจพอเพียง สาขาปราชญ์เกษตรดีเด่น และสาขาปราชญ์เกษตรผู้นำชุมชนและเครือข่าย เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ๑๖ สาขา อาชีพ ได้แก่ อาชีพทำนา อาชีพทำสวน อาชีพทำไร่ อาชีพไร่นาสวนผสม อาชีพปลูกหม่อนเลี้ยงไหม อาชีพเลี้ยงสัตว์ อาชีพเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืด อาชีพเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำกร่อย อาชีพเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำสวยงามและพรรณไม้น้ำ อาชีพปลูกสวนป่า สาขาบัญชีฟาร์ม สาขาการพัฒนาที่ดินเพื่อเกษตรกรรม สาขาการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช สาขาเกษตรอินทรีย์ ที่ปรึกษากลุ่มยุวเกษตรกร และสมาชิกกลุ่มยุวเกษตรกร ผู้แทนสถาบันเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ๑๓ กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มเกษตรทำนา กลุ่มเกษตรทำสวน กลุ่มเกษตรทำไร่ กลุ่มเกษตรกรเลี้ยงสัตว์ กลุ่มเกษตรกรทำประมง กลุ่มเกษตรกรแปรรูปสัตว์น้ำ กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร กลุ่มยุวเกษตรกร กลุ่มผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว สถาบันเกษตรกรผู้ใช้น้ำชลประทาน ศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน ประเภทข้าวหอมมะลิ ศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน ประเภทข้าวอื่น ๆ และวิสาหกิจชุมชน และผู้แทนสหกรณ์ดีเด่นแห่งชาติ ๗ สหกรณ์ ได้แก่ สหกรณ์การเกษตร สหกรณ์โคนม สหกรณ์ผู้ผลิตยางพารา สหกรณ์ออมทรัพย์ สหกรณ์ร้านค้า สหกรณ์บริการ และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท รับพระราชทานโล่รางวัล ตามลำดับ เสร็จแล้ว พระยาแรกนา ยาตราขบวนพร้อมด้วยเทพี ออกจากโรงพิธีพราหมณ์
เมื่อถึงหน้าพระที่นั่ง พระยาแรกนา เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ถวายบังคม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงรับการถวายความเคารพของผู้มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท แล้วเสด็จออกพลับพลาพิธี ไปประทับรถยนต์พระที่นั่ง เสด็จพระราชดำเนินไปยังแปลงนาสาธิต สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต ทอดพระเนตรพระยาแรกนาหว่านข้าวในแปลงนาสาธิต สำหรับปลูกไว้เก็บเมล็ดพันธุ์ เพื่อใช้ในการพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญในปีต่อ ๆ ไป
เวลา ๐๙.๔๙ น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง ถึงยังบริเวณแปลงนาสาธิต สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต จากนั้น เสด็จเข้าพลับพลาพิธี พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้ นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งทำหน้าท ี่พระยาแรกนา พร้อมด้วยเทพีคู่หาบทอง - เงิน เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายบังคม แล้วออกไปประกอบพิธีแรกนา เมื่อประกอบพิธีเสร็จแล้ว พระยาแรกนา เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ถวายบังคม สมควรแก่เวลา จึงประทับรถยนต์พระที่นั่ง เสด็จพระราชดำเนินกลับ
พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญเป็นพิธีสำคัญที่แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างพระมหากษัตริย์กับเกษตรกรไทย โดยพิธีนี้หมายถึงการเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูกในปีนั้น ๆ ผมมีโอกาสได้เข้าไปชมการถ่ายทอดสดพิธีนี้ในปี 2569 ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินอย่างสมพระเกียรติที่ท้องสนามหลวง ซึ่งพิธีนี้เต็มไปด้วยขั้นตอนที่ละเอียดอ่อนและมีความหมายลึกซึ้ง เช่น การเสี่ยงทายทิศทางของน้ำและผลผลิตในปีนั้น ๆ การเสี่ยงทายพระโคที่กินเลี้ยงในพิธีสะท้อนถึงความเชื่อที่พัฒนามาจากยุคโบราณ และยังแสดงให้เห็นถึงความหวังในความอุดมสมบูรณ์ของพืชผลและเศรษฐกิจ การได้เห็นพระยาแรกนาเจิมพระโคและไถนาไปในแปลงนาสาธิตที่สวนจิตรลดาในพระราชวังดุสิตนั้น เป็นภาพที่น่าประทับใจอย่างมาก เพราะถือเป็นการส่งต่อความรู้ด้านการเกษตรและวัตถุดิบเมล็ดพันธุ์ที่สำคัญสำหรับปีหน้า นอกจากนี้การมอบโล่รางวัลแก่ปราชญ์เกษตรและเกษตรกรดีเด่นหลายสาขาก็เป็นข้อพิสูจน์ถึงความสำคัญของเกษตรกรรมในสังคมไทย และชี้ให้เห็นว่ารัฐบาลได้สนับสนุนอย่างจริงจัง ทั้งยังเป็นแรงบันดาลใจให้ชุมชนเกษตรกรทั่วประเทศพัฒนาวิธีการทำเกษตรที่ยั่งยืนและประสบความสำเร็จ สำหรับผู้อ่านที่สนใจประวัติความสำคัญของพระราชพิธีนี้ หรือต้องการเข้าใจความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเกษตรตามประเพณีไทย แนะนำให้ศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมและเข้าร่วมกิจกรรมในท้องถิ่น เพื่อร่วมสืบสานวัฒนธรรมและสร้างแรงบันดาลใจให้กับการทำเกษตรในยุคปัจจุบันและอนาคต
