เมื่อพูดถึงยุทธวิธีสงครามในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ภาพของเจ้าพระยาบดินทรเดชา หรือสิงห์ สิ่งห์เสนี เป็นสิ่งที่ไม่อาจมองข้ามได้ ท่านไม่ได้เป็นเพียงแม่ทัพใหญ่ผู้ควบคุมกองทัพเท่านั้น แต่ยังเป็นสมุหนายกที่มีบทบาทสำคัญในการวางกลยุทธ์และจัดการราชการทัพให้มีประสิทธิภาพสูงสุด จากข้อมูลที่ปรากฏ เราจะเห็นว่าการจัดกระบวนทัพในยุคนั้นเป็นการวางแผนอย่างรัดกุม โดยเฉพาะการใช้ภูมิประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การตั้งกองทัพที่ทุ่งสาคหญ้าและการใช้เชิงเขาเป็นดั่งแนวป้องกันหรือฐานที่มั่น การแบ่งกองกำลังให้มีบทบาทชัดเจนและการนำช้างศึกมาใช้ในสนามรบอย่างเต็มที่ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นว่าการศึกไม่ใช่แค่เรื่องของกำลังพลจำนวนมาก แต่ต้องอาศัยการวางแผนและบริหารจัดการกำลังอย่างชาญฉลาด นอกจากนี้ ยังมีเรื่องของพิธีกรรมและความเชื่อที่ช่วยเสริมสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่ทหาร เช่น การลงยันต์บนตัวช้างศึกเพื่อให้หนังเหนียวและศักดิ์สิทธิ์ หรือการใช้สัญญาณและเครื่องหมายเฉพาะในสนามรบเพื่อสื่อสารและควบคุมการเคลื่อนกำลัง เป็นส่วนสำคัญที่ไม่อาจขาดในยุทธศาสตร์การสงครามในยุคนั้น อาวุธโบราณที่มีการประดับประดาอย่างพิถีพิถัน เช่น ดาบอาญาสิทธิ์ที่เคยเป็นสมบัติของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือหอกนารายณ์ทรงสุบรรณ เป็นสัญลักษณ์ของอำนาจและศักดิ์ศรีในยุคต้น ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความผสมผสานระหว่างศาสตร์สงครามและศิลป์ จากประสบการณ์และข้อมูลส่วนตัว การเรียนรู้ยุทธวิธีและพิธีกรรมเหล่านี้ทำให้เราเห็นภาพความตั้งใจและภูมิปัญญาของผู้คนในอดีต ที่ไม่ใช่แค่การทำสงครามอย่างรุนแรง แต่ยังให้คุณค่ากับขวัญกำลังใจ ศาสนา และวัฒนธรรมควบคู่ไปด้วย ทำให้สงครามในยุคนั้นมีสีสันและความลึกซึ้งมากกว่าที่เคยจินตนาการ หากใครสนใจประวัติศาสตร์ไทยและการสงครามยุคโบราณ หัวข้อเหล่านี้ถือเป็นเรื่องที่น่าศึกษาและนำมาขบคิดเป็นอย่างยิ่ง