การทดสอบแป้งด้วยสารละลายไอโอดีน

ถ้าเจอคำว่า “ไอโอดีนทดสอบแป้ง” ในข้อสอบเข้า ม.1 หรือแบบฝึกหัดวิทย์ ม.1 ส่วนใหญ่เขาต้องการให้เราจำหลักการและแปลผล “สีที่เปลี่ยน” ให้ถูกค่ะ เรามาสรุปแบบใช้ได้จริงกัน 1) หลักการทดสอบแป้งด้วยสารละลายไอโอดีน สารละลายไอโอดีนปกติจะมีสีน้ำตาลอมเหลือง แต่ถ้าตัวอย่าง “มีแป้ง” อยู่ ไอโอดีนจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินแกมม่วงหรือสีน้ำเงินดำ (blue-black) นี่คือจุดที่ออกข้อสอบบ่อยมาก โดยเฉพาะคำถามแนว “ข้อใดมีแป้ง/ไม่มีแป้ง” จากการดูสีหลังหยดไอโอดีน 2) ตอบโจทย์ยอดฮิต: การทดสอบแป้งในใบพืช (โดยเฉพาะใบพืชลายด่าง) ข้อสอบแนวใบพืชลายด่างมักให้ภาพใบที่มี “ส่วนเขียว” และ “ส่วนขาว” แล้วถามว่าเมื่อทดสอบด้วยสารละลายไอโอดีน ส่วนไหนจะเปลี่ยนสี - ส่วนสีเขียว: มักจะ “เปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินดำ” เพราะมีคลอโรฟิลล์ ทำสังเคราะห์ด้วยแสงได้ จึงสร้างอาหารและสะสมเป็นแป้ง - ส่วนสีขาว/ไม่มีคลอโรฟิลล์: มักจะ “ยังเป็นสีน้ำตาลอมเหลือง” หรือไม่เปลี่ยนเป็นน้ำเงินดำ เพราะสังเคราะห์ด้วยแสงไม่ได้ จึงไม่สร้างแป้ง สรุปสั้นๆ จำเป็นประโยคเดียว: “ส่วนที่สังเคราะห์ด้วยแสงได้ → มีแป้ง → ไอโอดีนเปลี่ยนเป็นน้ำเงินดำ” 3) วิธีทำในแล็บ (ที่มักแทรกในข้อสอบ) บางข้อจะถามขั้นตอนก่อนหยดไอโอดีน โดยเฉพาะการทดสอบแป้งในใบพืชจริงๆ - ต้มใบในน้ำร้อน: ทำให้ใบอ่อนนุ่ม/หยุดการทำงานของเซลล์ - ต้มใบในแอลกอฮอล์ (ในอ่างน้ำร้อน): เพื่อสกัดคลอโรฟิลล์ให้ใบซีด จะได้เห็นสีของไอโอดีนชัดขึ้น - ล้างใบด้วยน้ำ: ทำให้ใบไม่แข็งและพร้อมทดสอบ - หยดสารละลายไอโอดีน: สังเกตการเปลี่ยนสี ถ้าข้อสอบถามว่า “ทำไมต้องกำจัดสีเขียว” คำตอบคือ เพื่อให้สังเกตสีที่เปลี่ยนหลังหยดไอโอดีนได้ชัดเจน ไม่โดนสีคลอโรฟิลล์รบกวน 4) ทริคทำข้อสอบให้ไม่พลาด - ถ้าเห็นคำว่า iodine solution / test for starch = โฟกัสที่สี “น้ำเงินดำ” - ถ้าโจทย์พูดถึงใบด่าง: ตอบให้โยง “คลอโรฟิลล์ → สังเคราะห์ด้วยแสง → แป้ง” - ถ้าไอโอดีนยังสีน้ำตาลอมเหลือง: แปลว่า “ไม่มีแป้ง” ในตัวอย่างนั้น หวังว่าสรุปนี้จะช่วยให้ทำโจทย์เรื่องการทดสอบไอโอดีนและการทดสอบแป้งในใบพืชได้เร็วขึ้น โดยเฉพาะแนวข้อสอบเข้า ม.1 ห้อง EP ที่ออกซ้ำๆ ค่ะ