📍สารละลายและความเข้มข้นสารละลาย

เวลาอ่านเรื่อง “สารละลาย” ให้จำภาพรวมก่อนว่า สารละลายคือ “สารผสมเนื้อเดียว” ที่ประกอบด้วย 2 ส่วนหลักๆ คือ ตัวทำละลาย (มีปริมาณมากกว่า) และตัวถูกละลาย (มีปริมาณน้อยกว่า) เช่น น้ำเกลือ: น้ำ = ตัวทำละลาย, เกลือ = ตัวถูกละลาย หรืออากาศก็เป็นสารละลายของแก๊สหลายชนิด (ไนโตรเจนเป็นหลัก) อันนี้เป็นตัวอย่างสารละลายในชีวิตประจำวันแบบที่เจอบ่อยมาก อีกจุดที่คนมักสับสนคือ “ประเภทตามการละลาย” ซึ่งแบ่งเป็น 3 แบบตามปริมาณตัวถูกละลายเมื่อเทียบกับความสามารถในการละลาย (solubility) 1) สารละลายไม่อิ่มตัว: ยังละลายเพิ่มได้ (เติมเกลือแล้วยังหายหมด) 2) สารละลายอิ่มตัว: ละลายได้เต็มที่แล้ว เติมเพิ่มจะมีของแข็งตกค้าง 3) สารละลายเกินอิ่มตัว (อิ่มตัวยิ่งยวด): เหมือนละลายได้ “เกินปกติ” มักเกิดจากทำให้ร้อนเพื่อให้ละลายมากขึ้น แล้วค่อยๆ ทำให้เย็นแบบไม่ให้มีตัวกระตุ้น พอมีการเขย่าหรือใส่ผลึกเล็กๆ จะตกผลึกทันที (ชอบออกเป็นคำอธิบายมากกว่าการคำนวณ) เรื่องปัจจัยที่มีผลต่อการละลาย/ความเข้มข้น ถ้าจำเป็นข้อๆ จะช่วยทำข้อสอบได้ไว: ชนิดของสาร, อุณหภูมิ (ของแข็งในของเหลวมักละลายดีขึ้นเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น), ความดัน (สำคัญกับแก๊ส เช่น น้ำอัดลม), พื้นที่ผิวสัมผัส (บดละเอียดละลายเร็ว), การกวน/คน (ช่วยให้ละลายเร็ว), และสมบัติพิเศษอื่นๆ พอเข้าหัวข้อ “ความเข้มข้นของสารละลาย” ให้โฟกัสหน่วยที่ออกบ่อยใน ม.2–ม.4 ได้แก่ ร้อยละ และส่วนใน x ส่วน (ppm/ppb) - ร้อยละโดยมวล (%w/w) = (มวลตัวถูกละลาย / มวลสารละลาย) × 100 - ร้อยละโดยปริมาตร (%v/v) = (ปริมาตรตัวถูกละลาย / ปริมาตรสารละลาย) × 100 - ร้อยละมวลต่อปริมาตร (%w/v) = (มวลตัวถูกละลาย(g) / ปริมาตรสารละลาย(mL)) × 100 ทริคที่ช่วยกันพลาด: “มวลสารละลาย” = มวลตัวทำละลาย + มวลตัวถูกละลาย (อย่าเผลอใช้แค่มวลตัวทำละลาย) ส่วน ppm/ppb มักใช้กับสารที่มีน้อยมาก เช่น มลพิษในน้ำ - ppm ≈ 1 ส่วนในล้านส่วน (ถ้าเป็นสารละลายในน้ำแบบเจือจางมากๆ มักคิดได้ว่า 1 ppm ≈ 1 mg/L) - ppb ≈ 1 ส่วนในพันล้านส่วน ตัวอย่างเร็วๆ แบบที่ช่วยซ้อม “หาความเข้มข้นของสารละลาย”: ถ้าละลายเกลือ 5 g ในน้ำ 95 g จะได้สารละลาย 100 g ดังนั้น %w/w = (5/100)×100 = 5% ถ้าอ่านเพื่อสอบ แนะนำให้สรุปเป็น 3 บล็อกในหัว: (1) นิยาม+องค์ประกอบ (2) ไม่อิ่มตัว/อิ่มตัว/เกินอิ่มตัว (3) สูตรความเข้มข้นและหน่วยที่ใช้บ่อย แล้วค่อยไปทำโจทย์ จะไม่หลงประเด็นง่ายๆ