การที่อยากได้อะไรก็ได้ตลอด จะนำพามาซึ่งทุกข์ได้อย่างไร?

[บทความนี้เขียนขึ้นตามความเข้าใจของเราเองหลังจากที่ได้ไปฟังธรรมบรรยายที่กรุงเทพโดยอาจารย์ประเสริฐ อุทัยเฉลิมค่ะ]

การที่อยากกินอะไรก็ได้กิน อยากทำอะไรก็ได้ทำ ดูเผินๆ ก็เหมือนจะเป็นความสุข แต่เคยสงสัยมั้ยว่าการที่ได้ในสิ่งที่ต้องการตลอดนำพามาซึ่งทุกข์ได้อย่างไร?

เมื่อเราอยากกินอะไรก็ได้กิน อยากทำอะไรก็ได้ทำ มันจะทำให้ “เกิดความเคยชิน” หรือ อนุสัย เพราะการได้ในสิ่งที่อยากตลอด ยิ่งได้จะยิ่งฝังรากลึกจนเป็นสัญชาตญาณ หากวันหนึ่งอยากกินแล้วไม่ได้กิน วันนั้นจะเกิดความอยากหรือกามตัณหาขึ้น จะเกิดความไม่พอใจ และเกิดตัวตนเป็นเราไม่พอใจ และเราเป็นทุกข์ขึ้นมา ซึ่งสิ่งเหล่านี้ก็คือสมุทัยหรือเหตุแห่งทุกข์นั่นเอง

ดังนั้นเราจึงควรมีความเพียรและยืนหยัดที่จะเจอกับกิเลสและไม่สนองตัณหา เพียรที่จะออกจากสัญชาตญาณเดิม จนวันหนึ่งมันหมดอานิสงค์ไป เป็นสภาพที่มีให้กินก็กิน ไม่มีก็ไม่เป็นไร ใจไม่บีบคั้นและไม่เป็นทุกข์เพียงเพราะไม่ได้กินสิ่งที่อยากกิน

สังเกตว่าคีย์เวิร์ดหนึ่งที่ทำให้เกิดทุกข์เลยก็คือคำว่า “เรา” หรือก็คือ ความมีตัวตน นั่นเองค่ะ ไม่ว่าจะเป็นเราอยากได้สิ่งนั้น เราอยากได้สิ่งนี้ เราพอใจ หรือเราไม่พอใจ พอมีคำว่าเราแล้วก็จะมีที่ตั้งของทุกข์

ยกตัวอย่างเช่น

รถติดไฟแดงอยู่กลางท้องถนน

- คันที่ 1 : คนในรถรู้สึกว่า “เรา” ไม่อยากติดไฟแดง เราเกิดความไม่พอใจ ถอนหายใจเพราะอยากให้ไฟเขียวสักทีจะได้รีบไป แล้วเมื่อสัญญาณไฟเปลี่ยนเป็นไฟเขียวก็กลายเป็นว่า “เรา” ได้ไป เกิดความพอใจขึ้นมา

- คันที่ 2 : คนในรถไม่ได้รู้สึกอะไร ไม่มีเรา สัญญาณไฟขึ้นสีแดงก็แค่หยุดรถ พอสัญญาณไฟเปลี่ยนเป็นสีเขียวก็แค่ขับไป ไฟจะแดงก็แดง เขียวก็เขียว ไม่มีเราติดไฟแดงไม่มีเราได้ไป ไม่เกิดความพอใจและไม่พอใจขึ้น ทุกสิ่งเป็นไปธรรมชาติของมัน สังเกตว่าในรถคันที่ 2 จะไม่มีตัวตนและไม่มีทุกข์เลย

วันที่อากาศร้อน

- เมื่ออากาศร้อนมากระทบร่างกายก็จะทำให้เหงื่อไหลซึ่งเป็นกลไกตามธรรมชาติที่ร่างกายปรับสมดุลระบายความร้อนออกมา แต่เมื่อเราไปยึดถือว่า เหงื่อออกมันเหนอะหนะ เรารู้สึกไม่ชอบ ไม่พอใจเลย เมื่อนั้นเราก็จะเป็นทุกข์ ถ้าเอาความรู้สึกเป็นเราออกก็จะไม่เป็นทุกข์ และเหลือเพียงแค่ว่าเหงื่อไหลออกเหมือนเดิมตามธรรมชาติ

นั่งนานๆ แล้วปวดขา

- หากมองว่าความรู้สึกปวดขานั้นเป็น “สภาพ” หรือธรรมชาติ ใจก็จะไม่เป็นทุกข์ แต่เมื่อไรที่มองว่า “เรา” ปวดขา ขานี้เป็นของเรา เมื่อนั้นใจก็จะเป็นทุกข์

- ร่างกายและจิตใจนี้ไม่ใช่ของเรา สังเกตว่าเราไม่สามารถควบคุมร่างกายไม่ให้แก่ เราไม่สามารถควบคุมอวัยวะบางอย่างเช่นกระเพาะอาหาร หัวใจ ให้หยุดทำงานได้ จิตใจนี้ก็ไม่ใช่ของเราเพราะความคิด หรืออารมณ์ต่างๆ ต่างก็เกิดขึ้นและดับไปในทุกวัน ไม่มีอะไรเป็นของเราเลย

ทุกข์มันตั้งที่เรา ถ้ามีเรายังไงก็มีทุกข์

คำว่าเราหรือตัวตนนั้นไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำลาย เพราะความเป็นเราเกิดจากความเห็นผิด ตัวตนนี้ไม่เคยมีจริงมาตั้งแต่แรก การเจริญมรรคจะเข้ามาถอดถอนความเห็นผิดและแก้ทุกข์ทั้งหมดได้ไม่ว่าจะเป็นทุกข์เล็กหรือทุกข์ใหญ่ก็ตามค่ะ

อริยมรรคองค์แรกคือ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ) เป็นองค์นำที่จะทำให้อริยมรรคองค์อื่นมีเพียงพอ สัมมาทิฏฐิคือความรู้ในทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ และการดำเนินให้ถึงความดับแห่งทุกข์ หรือก็คืออริยสัจ 4 นั่นเอง ซึ่งความเข้าใจตามปกตินั้นดีแต่ยังไม่เพียงพอยังไม่สามารถพ้นทุกข์ได้ ต้องเข้าถึงผ่านการปฏิบัติเพื่อให้เข้าใจที่จิตไม่ใช่แค่ที่สมองด้วย

“อานาปานสติ” คือการปฏิบัติและการทำสมาธิเพื่อให้เห็นความจริงตามความเป็นจริงโดยมีตัวละครหลักสองตัวก็คือลมหายใจยาว และลมหายใจสั้น กล่าวคือจุดเริ่มต้นคือ เมื่อหายใจออกยาวก็ให้รู้ว่าเราหายใจออกยาว เมื่อหายใจเข้ายาวก็ให้รู้ว่าเราหายใจเข้ายาว เมื่อหายใจออกสั้นก็ให้รู้ตัวว่าหายใจออกสั้น เมื่อหายใจเข้าสั้นก็ให้รู้ตัวว่าเราหายใจเข้าสั้น ให้ทำไปเรื่อยๆ จนเชี่ยวชาญจะทำให้เห็นความจริงตามความเป็นจริงทีละขั้นซึ่งจะนำไปสู่การปล่อยวางอย่างถึงที่สุดค่ะ

สรุปสำหรับเราคือหนทางการพ้นทุกข์คือให้เจริญมรรคและฝึกปฏิบัติทำอานาปานสติให้มากค่ะ ระหว่างปฏิบัติให้ทิ้งสิ่งที่เคยได้ยินมาแล้วศึกษาสิ่งที่อยู่ตรงหน้าด้วยตัวเอง เราเข้าใจว่าการทำอานาปานสติจะทำให้เห็นความจริงตามความเป็นจริง ซึ่งการปฏิบัตินั้นก็เป็นเรื่องที่ต้องทำด้วยตัวเอง ไม่มีใครทำแทนกันได้ค่ะ ทั้งหมดนี้เป็นส่วนหนึ่งจากที่เราได้ฟังธรรมมานะคะ เราพยายามเขียนออกมาตามความเข้าใจของเรา ซึ่งหากผิดพลาดประการใดต้องขออภัยด้วยนะคะ หวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์ค่ะ

สำหรับใครที่อยากฟังธรรมของอ.ประเสริฐ สามารถฟังได้ที่ Youtube ช่อง Meditation Island นะคะ ส่วนตัวเราฟังแล้วได้ความรู้ ความเข้าใจธรรมะเพิ่มขึ้นเยอะมากเลยอยากแนะนำมากๆ ค่ะ

#ทุกข์ #ธรรมะ #ธรรมะสอนใจ #หนทางพ้นทุกข์