ภายหลังจากเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ ที่คณะองคมนตรีทั้ง 9 คน ลงมาประชุมร่วมกับรัฐบาลและฝ่ายราชการ เพื่อติดตาม เสนอแนะ และให้กำลังใจในการรับมือวิกฤตภัยแล้งที่กำลังจะเกิดขึ้นกลางปี 2569
ได้สร้างแรงกระเพื่อมทางการเมืองอย่างก้าวขวางในหมู่ฝ่ายปฏิกษัตริย์นิยม ล่าสุุดพรรคประชาชนได้ออกมาแถลงการณ์ ประณามเรื่องดังกล่าว พร้อมจี้ทั้งรัฐบาลและองคมนตรี ว่ากำลังละเมิดหลักการประชาธิปไตยอันมีพร ะมหากษัตริย์เป็นประมุข
โดยมีเนื้อหาของแถลงการณ์ดังต่อไปนี้
---
[ รัฐบาลกำลังกระทำการมิบังควร เสี่ยงละเมิดหลักการประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข ]
ในการประชุมกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (บกปภ.ช.) เพื่อเตรียมรับมือภัยแล้งปี 2569 เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคมที่ผ่านมา ถือเป็นกลไกปกติของรัฐบาลในฐานะฝ่ายบริหารที่มีหน้าที่กำหนดนโยบายและมาตรการรับมือวิกฤตตามฤดูกาล
แต่สิ่งที่ไม่ปกติและแทบไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน คือการปรากฏตัวของคณะองคมนตรีหลายท่าน ได้แก่ พลากร สุวรรณรัฐ, พลอากาศเอก ชลิต พุกผาสุข, พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา, พลเอก ดาว์พงษ์ รัตนสุวรรณ, พลเอก ไพบูลย์ คุ้มฉายา, พลเรือเอก พงษ์เทพ หนูเทพ, พลเอก เฉลิมชัย สิทธิสาท, พลอากาศเอก จอม รุ่งสว่าง และเศรษฐพุฒิ สุทธิวาทนฤพุฒิ ได้เข้าร่วมประชุมเพื่อ “ให้กำลังใจและคำแนะนำ” ในการรับมือภัยแล้งครั้งนี้
มองเผินๆ นี่อาจดูเหมือนความห่วงใยต่อประชาชนในยามวิกฤต แต่ในอีกด้านหนึ่ง การที่องคมนตรีเข้า "คลุกวงใน" กับการทำงานของฝ่ายบริหารอย่างใกล้ชิดเช่นนี้ ชวนให้ตั้งคำถามสำคัญถึงความเหมาะสมในทางหลักการ
ตามหลักการพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข พระมหากษัตริย์ทรงดำรงสถานะอยู่เหนือการเมือง เพื่อรักษาความเป็นกลางและเสถียรภาพของสถาบันโดยไม่ทรงเข้ามาข้องเกี่ยวโดยตรงกับอำนาจบริหาร
ขณะที่องคมนตรี ซึ่งมีขอบเขตหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญชัดเจนว่าเป็นผู้ถวายคำปรึกษาต่อพระมหากษัตริย์ ย่อมต้องวางตัวเป็นกลางเพื่อรักษาดุลยภาพนั้น แล ะต้องไม่มีบทบาททางการเมืองเด่นชัดต่อสาธารณะอันอาจถูกตีความได้ว่าเป็นการแทรกแซงฝ่ายบริหาร
ในความเป็นจริง เส้นแบ่งระหว่างการ “ให้คำแนะนำ” กับ “การมีอิทธิพลต่อการบริหารราชการแผ่นดิน” นั้นบางเบาอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในบริบทสังคมไทย “คำแนะนำ” จากผู้สวมหัวโขนที่ปรึกษาของพระมหากษัตริย์ ย่อมถูกปฏิเสธได้ยาก และมักได้รับน้ำหนักเหนือกว่าข้อสั่งการหรือแนวนโยบายของผู้ปฏิบัติงานจริงที่หน้างาน
คำถามสำคัญคือ รัฐบาลและข้าราชการในที่ประชุม บกปภ.ช. จะสามารถปฏิเสธหรือตั้งคำถามต่อ “คำแนะนำ” เหล่านั้นได้จริงหรือ? ในทางปฏิบัติคงเป็นไปได้ยากยิ่ง และนี่คือเหตุผลว่าทำไมองคมนตรีจึงไม่ควรเข้าร่วมประชุมสำคัญของฝ่ายบริหาร เพราะหน่วยงานรัฐจำเป็นต้องรับคำแนะนำเหล่านั้นแทบทั้งหมดไปปฏิบัติโดยอัตโนมัต ิ
และที่สำคัญที่สุดคือหลักความรับผิดรับชอบ (Accountability) ในระบอบประชาธิปไตย รัฐบาลคือฝ่ายที่ประชาชนเลือกเข้ามา มีหน้าที่ใช้อำนาจบริหารและต้องรับผิดชอบต่อความสำเร็จหรือล้มเหลวผ่านกลไกตรวจสอบของรัฐสภา ต่างจากองคมนตรีที่มีที่มาจากการแต่งตั้งตามพระราชอัธยาศัย และไม่มีกลไกที่จะต้องรับผิดชอบทางการเมืองหรือกฎหมายต่อสาธารณะ
หาก “คำแนะนำ” เหล่านั้นถูกนำไปปฏิบัติแล้วเกิดความล้มเหลว สังคมจะสามารถเรียกหาความรับผิดชอบจากผู้ให้คำแนะนำได้หรือไม่? หรือสุดท้ายรัฐบาลต้องเป็นผู้แบกรับแทน?
พรรคประชาชนเห็นว่ารัฐบาลกำลังกระทำการมิบังควร เสี่ยงละเมิดหลักการประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข การปล่อยให้เกิดสภาวะเช่นนี้รังแต่จะสร้างความสับสนว่า ใครคือผู้บริหารประเทศตัวจริง ระหว่างผู้ที่ประชาชนเลือกเข้ามา หรือผู้ที่ไม่มีสถานะทางการเมืองโดยตรงแต่มีบทบาทในกระบวนการบริหารอย่างต่อเนื่อง
ไม่มีใครปฏิเสธความปรารถนาดีต่อประชาชน แต่ในระบอบประชาธิปไตย “ความหวังดี” ต้องอยู่บนฐานของความถูกต้องตามหลักการ
องคมนตรีจึงต้องวางตัวอย่างระมัดระวังที่สุด ไม่ให้ “คำแนะนำ” กลายสภาพเป็น “ข้อสั่งการ” โดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับประชาชนนับล้าน ซึ่งสมควรเป็นหน้าที่และการตัดสินใจของฝ่ายบริหารที่จะต้องรับผิดชอบต่อประชาชนผู้เป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย
เหตุการณ์ที่คณะองคมนตรีทั้ง 9 คนเข้าร่วมประชุมกับรัฐบาลเพื่อรับมือภัยแล้งในปี 2569 สร้างความตื่นตัวและถกเถียงกันอย่างกว้างขวางในวงการเมืองไทย โดยเฉพาะในเรื่องของบทบาทและการมีส่วนร่วมขององคมนตรีในกระบวนการบริหารประเทศ ในมุมมองส่วนตัว เมื่อได้ติดตามข่าวสารนี้ พบว่าคำถามสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมา คือเรื่องความเหมาะสมตามหลักการของระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข ตามกรอบประชาธิปไตย องค์พระมหากษัตริย์และองคมนตรีที่เป็นที่ปรึกษาควรอยู่เหนือการเมืองและไม่เข้าแทรกแซงการบริหารงาน ซึ่งควรวางตัวเป็นกลางเพื่อรักษาดุลยภาพของอำนาจระหว่างฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติ ที่ทำได้คือการเสนอคำแนะนำ แต่ไม่ควรมีอำนาจตัดสินใจหรือแทรกแซงการดำเนินงานโดยตรง การที่องคมนตรีเข้าไป "คลุกวงใน" กับฝ่ายบริหารอย่างใกล้ชิดในการประชุมเตรียมรับมือภัยแล้ง ถือเป็นเรื่องที่ไม่เคยเกิดขึ้นและอาจเป็นข้อกังวลในเรื่องของความรับผิดชอบและความชัดเจนของอำนาจ เนื่องจากองคมนตรีเป็นผู้ที่ได้รับแต่งตั้งโดยพระมหากษัตริย์และไม่มีการตรวจสอบทางการเมืองเหมือนรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง การที่มีบทบาทในกระบวนการบริหารอย่างต่อเนื่องอาจทำให้ประชาชนสับสนว่าใครคือผู้บริหารโดยแท้จริง ในประสบการณ์ตรงของผมในการติดตามและศึกษาระบอบการปกครองต่างๆ การรักษาเส้นแบ่งระหว่างการให้คำปรึกษาและการบริหารงานเป็นเรื่องละเอียดอ่อนและสำคัญมาก เพื่อรักษาความชอบธรรมและความโปร่งใสของระบบบริหาร อย่างไรก็ตาม การให้กำลังใจและคำแนะนำในภาวะวิกฤตภัยแล้งเป็นเรื่องที่ควรทำในรูปแบบที่ไม่สร้างข้อกังขาต่อหลักการประชาธิปไตยและบทบาทของแต่ละฝ่าย จึงเห็นว่า ในอนาคตควรมีการพิจารณาและกำหนดกรอบบทบาทขององคมนตรีในการร่วมมือกับฝ่ายบริหารให้ชัดเจน เพื่อป้องกันความสับสนและรักษาความสมดุลของอำนาจระหว่างสถาบันและรัฐบาล พร้อมทั้งคำนึงถึงหลักความรับผิดชอบต่อประชาชนผู้เป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตยอย่างชัดเจน
ดูความคิดเห็นเพิ่มเติม