Diabetes is blind, right?

เบาหวานขึ้นตา (จอประสาทตาเสื่อมจากเบาหวาน) ตาบอดได้ “จริง” แต่ไม่ใช่ว่าเป็นแล้วจะบอดทันทีนะคะ ส่วนใหญ่จะค่อยๆ เปลี่ยนทีละระยะ และถ้าตรวจพบเร็ว รักษาและคุมโรคดีๆ มักชะลอหรือรักษาให้การมองเห็นกลับมาดีขึ้นได้ในหลายเคส อาการเบาหวานขึ้นตาเป็นยังไง? ที่น่ากลัวคือช่วงแรก “มักไม่ค่อยมีอาการ” เลย ทำให้หลายคนพลาดการรักษาเร็วๆ อาการที่คนไข้เริ่มสังเกตได้บ่อย เช่น - ตามัวเป็นๆ หายๆ มองไม่คม โดยเฉพาะเวลาอ่านหนังสือ/ดูมือถือ - เห็นจุดดำลอยไปมา (เหมือนหยากไย่/ฝุ่นลอย) หรือมีเงาดำบัง - ภาพบิดเบี้ยว เส้นตรงดูคด (มักเกี่ยวกับจุดภาพชัดบวม) - ตามัวทันทีหลังมีเลือดออกในวุ้นตา ถ้ามีอาการเหล่านี้ อย่ารอดูอาการเอง แนะนำพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจจอประสาทตาโดยเร็วค่ะ เบาหวานขึ้นตามีกี่ระยะ? โดยทั่วไปแบ่งง่ายๆ เป็น 2 กลุ่มใหญ่ 1) ระยะไม่รุนแรงถึงปานกลาง (Non-proliferative): เส้นเลือดฝอยรั่ว/โป่งพอง อาจมีจุดเลือดออก หรือมี “จุดภาพชัดบวม” ทำให้ตามัว 2) ระยะรุนแรง/มีเส้นเลือดงอกใหม่ (Proliferative): ร่างกายสร้างเส้นเลือดผิดปกติที่เปราะ แตกง่าย เลือดออกในวุ้นตา และอาจดึงรั้งจอประสาทตาจนลอก เสี่ยงตาบอดสูงขึ้น หมายเหตุ: “จุดภาพชัดบวมจากเบาหวาน” พบได้ในหลายระยะ และเป็นสาเหตุสำคัญของตามัวค่ะ เบาหวานขึ้นตา วิธีรักษามีอะไรบ้าง? แนวทางรักษาจะขึ้นกับระยะและตำแหน่งที่เป็น (เวลาหาหมออาจได้ยินคำว่า ‘ตรวจจอประสาทตา/ถ่ายภาพจอประสาทตา’ เพื่อประเมินความรุนแรง) - คุมโรคพื้นฐาน: คุมระดับน้ำตาล (HbA1c), ความดัน, ไขมัน และงดบุหรี่ ช่วยชะลอโรคได้จริง - ฉีดยาเข้าวุ้นตา (anti-VEGF หรือสเตียรอยด์บางกรณี): มักใช้เมื่อมีจุดภาพชัดบวม หรือมีเส้นเลือดผิดปกติ - เลเซอร์จอประสาทตา: ใช้ลดความเสี่ยงเลือดออก/ภาวะแทรกซ้อนในระยะที่มีความเสี่ยงสูง - ผ่าตัดวุ้นตา (Vitrectomy): กรณีเลือดออกในวุ้นตาไม่ยุบ หรือมีพังผืดดึงรั้ง/จอประสาทตาลอก รูปภาพเบาหวานขึ้นตา (เวลาไปตรวจจะเห็นอะไร?) หลายคลินิก/รพ. จะมีการ “ถ่ายภาพจอประสาทตา” ให้ดูประกอบ ซึ่งมักเห็นจุดเลือดออกเล็กๆ จุดเหลืองๆ (ไขมันรั่ว) หรือเส้นเลือดงอกใหม่ในรายรุนแรง ภาพพวกนี้ช่วยให้ติดตามว่าโรคดีขึ้นหรือแย่ลงหลังรักษาค่ะ ควรตรวจตาบ่อยแค่ไหน? - ผู้ป่วยเบาหวานทั่วไป: อย่างน้อยปีละครั้ง แม้ไม่มีอาการ - ถ้ามีความผิดปกติแล้ว/ตั้งครรภ์/คุมค่าน้ำตาลยาก: อาจต้องถี่ขึ้นตามแพทย์นัด สรุปสั้นๆ: เบาหวานขึ้นตาตาบอดได้ แต่ป้องกันได้มากด้วยการตรวจสม่ำเสมอ + รักษาตามระยะ + คุมโรคร่วมให้ดี ถ้าเริ่มมีอาการตามัว เห็นจุดดำ หรือเหมือนมีเงาบังตา อย่ารอให้ชัดเจนกว่านี้ รีบตรวจจะปลอดภัยที่สุดค่ะ