สมถะ : ความสงบ 3 อย่าง
ท่านแสดงธรรมที่ชื่อว่าสมถะไว้ในพระศาสนานี้ 3 ประการ คือ
1. จิตตสมถะ ความสงบแห่งจิต
2. อธิกรณสมถะ วิธีระงับอธิกรณ์ของสงฆ์
3. สัพพสังขารสมถะ ได้แก่พระนิพพานซึ่งเป็นที่ดับแห่งสังขารธรรมทั่งปวง.
เอกัคคตาแห่งจิต (ภาวะที่จิตมีอารมณ์เดียว) ในเวลาบุคคลเข้าสมาบัติ ๘ พร้อมทั้งอุปจาระ ชื่อว่า “จิตตสมถะ” เพราะเหตุไร เพราะเหตุว่า ความหวั่นไหว แห่งจิต ความดิ้นรนแห ่งจิต ได้ประจวบกับเอกัคคตาแห่งจิตนั้นแล้ว ก็ย่อมสงบ ไป ย่อมเข้าไปสงบเสียได้อย่างวิเศษ เพราะเหตุนั้น เอกัคคตาแห่งจิตนั้น จึงชื่อ ว่า “จิตตสมถะ” (ความสงบแห่งจิต)
ส่วน วิธีการสงบเสียได้ซึ่งอธิกรณ์ทั้งหลาย ที่เกิดขึ้นในสงฆ์ ชื่อว่า “อธิกรณสมถะ” เพราะเหตุไร เพราะเหตุว่า อธิกรณ์เหล่านั้น ได้อาศัยวิธีการที่ทรงเห็นชอบ บัญญัติไว้แล้วนั้น ก็ย่อมสงบไป ย่อมถึงความสงบไปเสียได้อย่างวิเศษ เพราะเหตุนั้น วิธีการสงบเสียได้ซึ่งอธิกรณ์เหล่านั้น จึงชื่อว่า “อธิกรณสมถะ” (ความ สงบอธิกรณ์)
พระนิพพาน ชื่อว่า “สัพพสังขารสมถะ” เพราะเหตุไร เพราะเหตุว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวง มาถึงพระนิพพานแล้ว ก็ย่อมสงบไป ย่อมเข้าไปสงบเสียได้ อย่างวิเศษ เพราะเหตุนั้น พระนิพพานจึงได้ชื่อว่า “สัพพสังขารสมถะ” (ธรรมอัน เป็นที่สังขารทั้งหลายทั้งปวงเข้าไปสงบ)
คำว่า สมถะ ในคำว่า “สมถภาวนา” หมายเอาจิตตสมถะ เท่านั้น เพราะคำว่า สมถะ มีวจนัตถะ (ความหมายของคำ) ว่า
"กามฉนฺทาทโย ปจฺจนีกธมฺเม สเมตีติ สมโถ " แปลว่า " เอกัคคตาแห่งจิต ชื่อว่า สมถะ เพราะมีความหมายว่า ทำธรรมอันเป็นข้าศึกทั้งหลาย มีกามฉันทะเป็นต้น ให้สงบ "
ส่วน คำว่า “วิปัสสนา” มีวจนัตถะ (ความหมายของคำ) ว่า “อนิจจาทิวเสน วิวิเธหิ อากาเรหิ ธมฺเม ปสฺสตีติ วิปัสสนา”(อฏฺฐสาลินี ๑๘๑) แปลว่า “ปัญญา ชื่อว่า วิปัสสนา เพราะมีความหมายว่า เห็นธรรมทั้งหลาย โดยอาการทั้งหลายต่าง ๆ กัน โดยเกี่ยวกับอาการที่ไม่เที่ยง เป็นต้น” ความว่า คำว่า “วิปัสสนา” นี้ เป็นชื่อของ ปัญญาที่หยั่งรู้ความเป็นจริง ซึ่งอาการที่ไม่เที่ยง อาการที่เป็นทุกข์ อาการที่เป็น อนัตตาแห่งสภาวธรรมทั้งหลาย อันต่างกันด้วย ขันธ์ ธาตุ อายตนะ เป็นต้น
คำว่า คือ “สมถภาวนาและวิปัสสนาภาวนา” ความว่า คือ การเจริญสมถะและการเจริญวิปัสสนา ได้แก่ การทำสมถะที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เพิ่มพูนสมถะที่เกิดขึ้นแล้ว และการทำวิปัสสนาที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เพิ่มพูนวิปัสสนาที่เกิดขึ้นแล้ว โดยการย่อศัพท์ว่า ภาวนา ตามหลักสมาสเสีย พึงทราบว่ากรรมฐานแห่งสมถภาวนา (สมถภาวนากรรมฐาน) ชื่อว่า สมถกรรมฐาน กรรมฐานแห่งวิปัสสนาภาวนา (วิปัสสนาภาวนากรรมฐาน) ชื่อว่า วิปัสสนากรรมฐาน.#ธรรมะเป็นที่พึ่ง #สมถะ #วิปัสสนา
สมถะในพระพุทธศาสนามีความสำคัญอย่างยิ่งในการเจริญภาวนาและการบรรลุมรรคผลนิพพาน โดยแบ่งออกเป็น 3 อย่างหลักที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถเข้าถึงความสงบได้อย่างแท้จริง ประการแรกคือ จิตตสมถะ หมายถึงความสงบแห่งจิตที่เกิดจากเอกัคคตาแห่งจิตหรือภาวะที่จิตโฟกัสไปที่จุดเดียว ทำให้ความหวั่นไหวและความดิ้นรนของจิตสงบลงเป็นอย่างมาก การฝึกจิตตสมถะนี้เป็นพื้นฐานสำคัญในการพัฒนาจิตใจเพื่อนำไปสู่สมาธิขั้นสูง ส่วนประการที่สองคือ อธิกรณสมถะ หมายถึงวิธีการระงับอธิกรณ์หรือข้อขัดแย้งในสงฆ์ ซึ่งใช้วิธีการและกฎระเบียบที่ทรงอนุมัติแล้วช่วยขจัดปัญหาดังกล่าวให้อยู่ในความสงบ กลไกนี้ช่วยเสริมสร้างความสามัคคีในหมู่สงฆ์และรักษาความสงบภายในชุมชนทางศาสนา และประการที่สามคือ สัพพสังขารสมถะ หมายถึงความสงบแห่งสังขารธรรมทั้งปวงที่ดับไปเมื่อเข้าถึงพระนิพพาน อันเป็นที่สุดแห่งนิพพานที่ความทุกข์ดับสูญและความสงบอย่างถาวรเกิดขึ้น สมถะยังสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับสมถภาวนา ซึ่งมุ่งเน้นการเพิ่มพูนจิตตสมถะเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการเจริญวิปัสสนาภาวนา หรือการพัฒนาปัญญาเห็นธรรมอันเป็นลักษณะความไม่เที่ยง ทุกข์ และอนัตตาในขันธ์ ธาตุ และอายตนะต่างๆ การเจริญสมถภาวนาและวิปัสสนาภาวนาจึงเป็นสองกระบวนการสำคัญที่เสริมซึ่งกันและกันตามหลักพระพุทธศาสนาในการพัฒนาจิตใจให้ถึงความสงบและปัญญาที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ความเข้าใจเรื่องสมถะยังช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถจัดการกับอารมณ์ ความวิตกกังวล และความฟุ้งซ่านต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้เกิดความสุขสงบในชีวิตประจำวันและเพิ่มพูนความสามารถในการเจริญสมาธิในขั้นสูงสุดได้อย่างมั่นคง
นี้แค่อนุมานเอายังรู้สึกมหัศจรรย์ในความสงบได้ขนาดนี้😇😇 สาธุครับ