๓. นิบาต นิบาต คือ ศัพท์ที่ตกลงระหว่างนามศัพท์บ้าง กิริยาศัพท์บ้าง มีรูปคงเดิม ในลิงค์ทั้ง ๓ ในวิภัตติทั้ง ๗ และในวจนะทั้ง ๒ แบ่งเป็น ๓ กลุ่ม คือ ๑) นิบาตมีอรรถเดียวกัน ๒) นิบาตหลายอรรถ ๓) นิบาตในอรรถต่างๆ กลุ่มที่ ๑ นิบาตมีอรรถเดียวกัน กลุ่มนิบาตหลายศัพท์มีอรรถเดียวกันนี้ บางตัว

การเคารพในพระรัตนตรัย (พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์) ทำได้โดยการมีความเลื่อมใสศรัทธา ยึดมั่นเป็นที่พึ่ง และแสดงออกผ่านกาย วาจา ใจ ที่นอบน้อม ได้แก่ การกราบไหว้บูชาด้วยดอกไม้ธูปเทียน การศึกษาปฏิบัติตามหลักธรรม (ศีล สมาธิ ปัญญา) และการไม่ปรามาสลบหลู่ แนวทางการเคารพพระรัตนตรัยอย่างถูกต้อง ความเคารพ

วัชพืชในนาข้าว (เช่น หญ้าข้าวนก, หญ้าดอกขาว, ผักปอดนา) เป็นศัตรูพืชร้ายแรงที่แย่งธาตุอาหาร แสงแดด และน้ำ ทำให้ต้นข้าวชะงักการเจริญเติบโต ผลผลิตลดลง หรือไม่ได้คุณภาพ การจัดการที่เหมาะสมคือการใช้สารกำจัดวัชพืชที่ตรงกับชนิด การเตรียมดินที่ดี และควบคุมระดับน้ำเพื่อจำกัดการงอก โทษของวัชพืชต่อนาข้าว

ปติ อุปสัค ปติคต : ปจฺจกฺขํ = ประจักษ์, ชัดเจน ปฏิโลม : ปติโสตํ = ทวนกระแส ปตินิธิ : อาจริยโต ปติ สิสฺโส = ศิษย์เป็นตัวแทนจากอาจารย์ ปติทาน : เตลตฺถิกสฺส ฆตํ ปติททาติ = ให้น้ำมันเปรียงแทน แก่ผู้ต้องการ น้ำามัน นิเสธ : ปฏิเสธนํ = การปฏิเสธ, การห้าม นิวตฺตน : ปฏิกฺกมติ = กลับ, เดินกลับ สาทิสฺส

นิ อุปสัค (ประกอบหน้านามและกิริยา) นิสฺเสส : นิรุตฺติ คำที่กล่าวโดยไม่เหลือ นิคฺคต : นิกฺกิเลโส = ปราศจากกิเลส, นิยฺยาติ ออกไป นิหรณ : นิทฺธารณํ = การถอดถอน, การถอยออก อนฺโตปเวสน : นิขาโต = ฝังไว้ อภาว : นิมฺมกฺขิกํ = (รังผึ้ง) ไม่มีตัวอ่อน นิเสธ : นิวาเรติ = ห้ามไว้ นิกฺขนฺต : นิพฺพานํ = สภ

๒.๑๐. อัพยยศัพท์ อัพยยศัพท์ คือศัพท์ที่คงรูปเดิมไว้ ไม่เปลี่ยนรูปไปตามลิงค์ การันต์ วิภัตติ และวจนะ มี ๓ อย่าง คือ ๑) ปัจจยันตะ ๒) อุปสัค ๓) นิบาต ๑. ปัจจยันตะ ปัจจยันตะ คือศัพท์ที่มีปัจจัย ๒๒ ตัว อยู่สุดท้าย มี ๒ อย่าง คือ วิภัตติปัจจยันตะ และ ตเวตุนาทิปัจจยันตะ ๑.๑. วิภัตติป

นาม และความหมาย เนื้อหาจากแหล่งข้อมูลนี้อธิบายถึงความหมายของ นามกัณฑ์ ในทางวิชาปทรูปสิทธิ โดยระบุว่า นาม มีหน้าที่สำคัญสองประการคือการ น้อมมา และการ น้อมไป เพื่อเชื่อมโยงระหว่างภาษาและวัตถุ การ น้อมไป เกิดขึ้นเมื่อเราได้ยินชื่อเรียกแล้วใจจะน้อมนึกไปถึงรูปร่างลักษณะของสิ่งนั้นทันที ในทางกลับกัน ก

คุณิตปกติสังขยา คุณิตปกติสังขยา คือ คำใช้นับจำนวนตามปกติที่มีการคูณ ดังนี้ (ดูภาพตาราง) ------ อพฺพุทาทิปทุมาวสานํ สีตนรกนามเธยฺยฏฺฐานํ. อพฺพุท ถึง ปทุม เป็นชื่อของสีตนรกที่หนาวจัด จตฺตาลีสสตํ สุญฺญํ อสงฺเขฺยยฺยนฺติ วุจฺจติ. เลขศูนย์ ๑๔๐ ตัว เรียกว่า อสงฺเขฺยยฺย (อสงไขย) คาถาจํา

ปกติสังขยา ปกติสังขยา คือ คำที่ใช้นับจำานวนตามธรรมดา ดังนี้ เอก : ๑ ทฺวิ : ๒ ติ : ๓ จตุ : ๔ ปญฺจ : ๕ ฉ : ๖ สตฺต : ๗ อฏฺฐ : ๘ นว : ๙ ทส : ๑๐ เอกาทส : ๑๑ ทฺวาทส พารส : ๑๒ เตรส : ๑๓ จตุทฺทส จุทฺทส โจทฺทส : ๑๔ ปญฺจทส ปณฺณรส : ๑๕ โสฬส : ๑๖ สตฺตรส : ๑๗ อฏฺฐารส : ๑๘ เอกูนวีสติ อูนวีสติ

สังขยา (นับเลขในบาลี) สังขยา ที่เป็นสัพพนาม เป็นคำสำหรับนับจำนวนสุทธนาม มี ๕ ตัว คือ เอก อุภ ทฺวิ ติ จตุ ส่วนสังขยาที่สูงกว่านี้สำหรับนับจำนวนทั่วไป มี ๒ จำพวก คือ ปกติสังขยา และ ปูรณสังขยา ในสังขยาสัพพนาม : สังขยาสัพพนาม ๕ ตัว คือ เอก อุภ ทฺวิ ติ จตุ มีวิธีจำแนกวิภัตติ เหมือนสัพพนามทั่วไป เอก

กึสัททปทมาลา จินฺโต กา โก จ กึสทฺโท อปฺปกตฺถสฺส วาจโก ยการยุตฺโต อาทิมฺหิ สกลตฺถสฺส วาจโก อจินฺโต จ อยาทิ จ ปุจฺฉาวจกสมฺมโต. กึศัพท์ที่มี จิ อยู่ท้ายเป็น โกจิ กาจิ กิญฺจิ เป็นต้น มีอรรถว่า "น้อย", กึศัพท์ที่มี ย อยู่หน้า และมี จิ อยู่ท้ายเป็น โย โกจิ ยา กาจิ ยํกิญฺจิ (ยงฺก

สัพพนามตั้งแต่นี้ไป ไม่มีอาลปนะ (๑) ปุงลิงค์ อการันต์ เอต สัททปทมาลา (นั่น, นี่) (๒) อิตถีลิงค์ อาการันต์ เอตา สัททปทมาลา (นั่น, นี่) (๓) นปุงสกลิงค์ อการันต์ เอต สัททปทมาลา (นั่น, นี่) --- (๑) ปุงลิงค์ อการันต์ อิม สัททปทมาลา (นี้) (๒) อิตถีลิงค์ อาการันต์ อิมา สัททปทมาลา (นี้) (๓) นปุงสกลิ

๓) วิเสสนสัพพนาม (๑) ปุงลิงค์ อการันต์ สพฺพ สัททปทมาลา (ทั้งปวง) (๒) อิตถีลิงค์ อาการันต์ สพฺพา สัททปทมาลา (ทั้งปวง) (๓) นปุงสกลิงค์ อการันต์ สพฺพ สัททปทมาลา (ทั้งปวง) ศัพท์จําแนกตาม กตร, กตม = ไหน} อะไรบ้าง อุภย = ทั้งสอง} ทั้งคู่ อิตร = นอกจากนี้ อญฺญ = อื่น อญฺญตร, อญฺญตม = ค

สัททปทมาลาในสัพพนาม การจำแนกปุริสสัพพนาม และวิเสสนสัพพนาม มีรูปต่างกันทั้ง ๓ ลิงค์ ส่วน ตุมฺห และ อมฺห ศัพท์ มีรูปเหมือนกันทั้ง ๓ ลิงค์ ดังต่อไปนี้ ๑) ปุริสสัพนาม (๑) ปุงลิงค์ อการันต์ ต สัททปทมาลา (เขา, นั้น) (๒) อิตถีลิงค์ อาการันต์ ตา สัททปทมาลา (เขา, เธอ, นั้น) (๓) นปุงสกลิงค์ อ

สัททปทมาลาในนปุงสกลิงค์ (๑) นปุงสกลิงค์ อการันต์ จิตฺต สัททปทมาลา (จิต) ศัพท์จำแนกตาม ปุญฺญ = บุญ, กุศล, บาป = บาป, อกุศล ผล = ผล, ผลไม้, วิบาก, รูป = รูป, รูปร่าง สาธน = ความสำเร็จ, โสต = หู, เครื่องฟัง ฆาน = จมูก, สุข = ความสุข ทุกฺข = ความทุกข์, การณ = เหตุ ทาน = การให้, สีล = ศีล

สัททปทมาลาในนปุงสกลิงค์ (๑) นปุงสกลิงค์ อการันต์ จิตฺต สัททปทมาลา (จิต) ศัพท์จำแนกตาม ปุญฺญ = บุญ, กุศล, บาป = บาป, อกุศล ผล = ผล, ผลไม้, วิบาก, รูป = รูป, รูปร่าง สาธน = ความสำเร็จ, โสต = หู, เครื่องฟัง ฆาน = จมูก, สุข = ความสุข ทุกฺข = ความทุกข์, การณ = เหตุ ทาน = การให้, สีล = ศีล

สัททปทมาลาในนปุงสกลิงค์ (๑) นปุงสกลิงค์ อการันต์ จิตฺต สัททปทมาลา (จิต) ศัพท์จำแนกตาม ปุญฺญ = บุญ, กุศล, บาป = บาป, อกุศล ผล = ผล, ผลไม้, วิบาก, รูป = รูป, รูปร่าง สาธน = ความสำเร็จ, โสต = หู, เครื่องฟัง ฆาน = จมูก, สุข = ความสุข ทุกฺข = ความทุกข์, การณ = เหตุ ทาน = การให้, สีล = ศีล

สัททปทมาลาในอิตถีลิงค์ ๑) อิตถีลิงค์ อาการันต์ กญฺญา สัททปทมาลา (สาวน้อย) ศัพท์จําแนกตาม สทฺธา = ความเชื่อ, เมธา = ปัญญา ปญฺญา = ปัญญา, วิชฺชา = ความรู้ จินฺตา = ความคิด, มนฺตา = ความคิด วีณา = พิณ, ภิกฺขา = ข้าว ตณฺหา = ตัณหา, ความอยาก คงฺคา = แม่น้ำ, มายา = มารยา อิจฺฉา = คว

(๔) ปุงลิงค์ อุการันต์ คุณวนฺตุ สัททปทมาลา (ผู้มีคุณ) ศัพท์จําแนกตาม คณวนฺตุ - ผู้มีคณะ กุลวนฺตุ - ผู้มีตระกูลดี ผลวนฺตุ - ต้นไม้มีผลดก ยสวนฺตุ - ผู้มียศ ธนวนฺตุ - ผู้มีทรัพย์ สุตวนฺตุ - ผู้มีการศีกษา ภควนฺตุ - พระผู้มีพระภาค พลวนฺตุ - ผู้มีกำาลัง ปญฺญวนฺตุ - ผู้มีปัญญา ธิติมนฺตุ -

(-) ปุงลิงค์ อิการันต์ อคฺคิ (ไฟ) ศัพท์จำแนกตาม มุนิ : พระมุนี อิสิ : ฤๅษี นิธิ : ขุมทรัพย์ มณิ : แก้วมณี สมาธิ : สมาธิ กวิ : นักกวี สารถิ : คนขับรถ อญฺชลิ : พนมมือ อหิ : งู อริ : ข้าศึก วิธี : วิธีการ ปติ : ผู้ปกครอง อธิปติ : ผู้เป็นใหญ่ คหปติ : คฤหบดี, เจ้าของเรือน อสิ : ดาบ