เมื่อเจริญสติอยู่กับลมหายใจ เราจะเห็นสิ่งต่าง ๆ ที่เป็นอุปสรรคต่อการเจริญสติ เราฝึกป้องกันไม่ให้เกิดสิ่งเหล่านั้น แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้วก็ฝึกปล่อยวาง หลักการนี้ใช้กับการปฏิบัติธรรมด้านอื่น ๆ ได้ด้วย เช่น เมื่อระลึกรู้อยู่ในศีลข้อสี่ เราจะเห็นเจตนาและการอ้างเหตุผลต่าง ๆ นานา ตัณหาและความกลัว อันนำไปสู่การโกหก การเห็นแบบนี้ช่วยให้ความรู้ที่เราต้องใช้ในการค่อย ๆ ฝึกชำระวาจาให้บริสุทธิ์ เรารักษาศีลเพราะฉลาดพอจะเห็นคุณค่าศีล และเมื่อรักษาศีล เราย่อมเจริญในปัญญา
ส่วนการเจริญสัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ) เมื่อตั้งเจตนาอยู่ในความดำริที่จะไม่เบียดเบียน ไม่อาฆาตมาดร้าย จิตของเราจะไวต่อความคิดเหล่านี้ ไม่ว่าเกิดขึ้นเมื่อไหร่ก็ตาม การปฏิบัติแบบนี้สำคัญมากเวลาเกิดความขัดแย้ง ความกลัวย่อมนำไปสู่ความขุ่นเคืองและโทสะได้ไม่ยาก แม้จะไม่แสดงออกทางวาจา แต่ก็อาจปรากฏในความคิด เมื่อฝ่ายที่เราเห็นเป็น ‘เขา‘ ได้รับทุกข์ เช่น “สมน้ำหน้า” และ “กรรมตามทันแล้ว” เป็นต้น
เราลืมไปว่า เมื่อจิตหลงอยู่ในความพอใจแม้เพียงเล็กน้อยต่อทุกข์ของผู้อื่น แม้จะเป็นผู้เลวร้ายที่สุดก็ตาม ย่อมทิ้งรอยด่างในจิตใจ
ความอาฆาต พยาบาท มาดร้าย จะอยู่ในจิตเราได้ ก็เพราะเราให้ที่อาศัยแก่มันเท่านั้น เหตุผลข้อหนึ่งที่เราทำอย่างนั้น เพราะเชื่อว่าถ้าไม่โกรธ ก็มีทางเลือกเดียวคือเฉยเมย ซึ่งไม่จริง ทางเลือกอันแท้จริงนอกเหนือจากความโกรธ คือ การวางจิตเป็นกลางด้วยปัญญา เห็นสิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง อันเรียกว่า อุเบกขา
ธรรมะคำสอน โดย #พระอาจารย์ชยสาโร
แปลถอดความ โดย ศิษย์ทีมสื่อดิจิทัลฯ
จากประสบการณ์การปฏิบัติธรรม เจริญสติกับลมหายใจเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญมาก เพราะจะทำให้เราเห็นความเคลื่อนไหวของจิตใจ ทั้งสิ่งที่ก่อให้เกิดอุปสรรคและสิ่งที่ช่วยให้ใจสงบ เมื่อฝึกจนชำนาญ เราจะสามารถสังเกตและปล่อยวางความคิดด้านลบได้ดียิ่งขึ้น เช่น ความโกรธ ความอาฆาต รวมถึงความอยากได้อยากมีซึ่งเป็นตัณหาเหล่านี้ทำให้จิตใจไม่นิ่งและเกิดทุกข์ การเจริญสัมมาสังกัปปะหรือความดำริที่ถูกต้อง เช่น การตั้งเจตนาไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่อาฆาตมาดร้าย ช่วยให้จิตไวต่อแนวคิดที่เป็นประโยชน์และลดความขุ่นเคืองในใจได้อย่างมาก ในชีวิตประจำวัน เมื่อมีความขัดแย้งหรือเกิดความเครียด หลายคนมักคิดว่าวิธีเดียวที่จะรับมือกับความโกรธได้คือเฉยเมยหรือเก็บกด แต่จริง ๆ แล้ว การวางจิตเป็นกลาง (อุเบกขา) ด้วยปัญญาเป็นทางเลือกที่ทรงพลังและมีประสิทธิภาพ เมื่อเราสามารถเห็นสิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริงโดยไม่ปฏิเสธหรือยอมรับไปตามอารมณ์ เราจะไม่ยึดติดกับความเจ็บปวดหรือโกรธแค้น ทำให้จิตใจเบาและสงบมากขึ้น ผมเคยประสบกับสถานการณ์ที่ต้องเผชิญหน้ากับความไม่ยุติธรรม แต่แทนที่จะให้โกรธควบคุม อุเบกขาช่วยให้ผมตั้งความหวังที่จะไม่ทำร้ายผู้อื่นแม้ในใจ ส่งผลให้ความขัดแย้งลดลงและผมรู้สึกแข็งแรงทางจิตใจมากขึ้น การวางจิตแบบนี้ไม่ใช่การเพิกเฉยแต่เป็นการยอมรับและปล่อยวางโดยไม่ต่อสู้กับอารมณ์ ทำให้เราเพิ่มพูนปัญญาและความบริสุทธิ์ใจในความเป็นมนุษย์ นอกจากนี้ การเห็นคุณค่าของศีล ข้อที่สี่ ที่ฝึกให้เรารักษาวาจาไม่โกหก และเจริญปัญญาไปควบคู่กัน เมื่อล้างใจจากความอาฆาตและความกลัวแล้ว จะทำให้ชีวิตประจำวันเป็นไปด้วยความสงบสุขและปัญญาเจริญยิ่งขึ้น ใช่เลยครับ ทางเลือกอันแท้จริงนอกจากความโกรธคือการวางจิตเป็นกลางด้วยปัญญาที่เห็นทุกสิ่งตามความเป็นจริงตามคำสอนของพระอาจารย์ชยสาโร การปฏิบัตินี้แม้จะต้องการความเพียรและเวลาฝึกฝน แต่ผลลัพธ์คือความสงบที่ลึกซึ้งและปัญญาที่เพิ่มพูนจนทำให้ชีวิตเราและคนรอบข้างดีขึ้นอย่างแท้จริง
