ถอดรหัส LAW1101 หลักกฎหมายมหาชน part one

ถ้าใครกำลังอ่าน LAW1101 แล้วงงว่า “เริ่มตรงไหนก่อนดี” เราแนะนำให้จับแกนใหญ่ 4 เรื่องนี้ไว้ก่อน เพราะเป็นคำถามยอดฮิตเวลาหา “สรุป law1101” หรืออ่านคู่กับหนังสือ law1101 แล้วจะต่อภาพได้เร็วมาก 1) กฎหมายมหาชนคืออะไร (มหาชน คือ?) เราจำง่ายๆ ว่า “รัฐ-ประชาชน” หรือ “รัฐ-เอกชน” ที่รัฐอยู่ในฐานะใช้อำนาจเหนือ (มีอำนาจสั่ง/อนุญาต/เพิกถอน/บังคับได้) เป้าหมายคือประโยชน์สาธารณะ เช่น กฎหมายรัฐธรรมนูญ กฎหมายปกครอง ต่างจากกฎหมายเอกชนที่คู่กรณีเสมอกันและเน้นสิทธิประโยชน์ส่วนบุคคล (เช่น แพ่งและพาณิชย์) ส่วนกฎหมายระหว่างประเทศจะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างรัฐต่อรัฐ (หรือองค์กรระหว่างประเทศ) คนละโจทย์กับมหาชนในประเทศ 2) “การควบคุมการใช้อำนาจรัฐ” ทำไมต้องมี ประเด็นนี้ถ้าเขียนตอบ เรามักเริ่มด้วยเหตุผลว่า รัฐมีอำนาจเหนือประชาชน ถ้าไม่มีการคุมอาจเกิดการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบ/นอกวัตถุประสงค์ของกฎหมาย กระทบสิทธิเสรีภาพได้ เลยต้องมีหลักและกฎหมายมารองรับ เช่น แนวคิดถ่วงดุล ความโปร่งใส และช่องทางให้ฟ้องตรวจสอบการกระทำทางปกครอง 3) หลักนิติรัฐ + หลักความได้สัดส่วน (proportionality) เวลาอ่าน เราจับคู่สองอันนี้เสมอ - หลักนิติรัฐ: การใช้อำนาจรัฐต้องอยู่ใต้กฎหมาย เคารพสิทธิ มีความแน่นอน ตรวจสอบได้ - หลักความได้สัดส่วน: มาตรการของรัฐต้อง “พอดี” กับวัตถุประสงค์ ไม่เกินจำเป็น (เช่น เลือกวิธีที่กระทบสิทธิน้อยกว่าได้ก็ต้องเลือก) ถ้าอธิบายแบบทำข้อสอบ เราจะยกตัวอย่างภาพรวมว่า การจำกัดเสรีภาพทำได้ แต่ต้องมีฐานกฎหมาย ชอบด้วยเหตุผล และไม่หนักเกินไปเมื่อเทียบกับประโยชน์สาธารณะ 4) กฎหมายลายลักษณ์อักษร vs จารีตประเพณี และ “ช่องว่างของกฎหมาย” คนชอบค้นว่า “กฎหมายลายลักษณ์อักษร” หรือ “กฎหมายจารีตประเพณี คือ” เพราะเวลาทำโจทย์จะเจอกรณีที่ไม่มีบทบัญญัติตรงๆ เราจำเป็นลำดับแบบนี้: เมื่อไม่มีกฎหมายลายลักษณ์อักษรที่ใช้ได้ ศาลยังต้องวินิจฉัยคดี โดยพิจารณา (1) จารีตประเพณีท้องถิ่น (2) บทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง (3) หลักกฎหมายทั่วไป เช่น ความยุติธรรม ความเสมอภาค หลักศีลธรรม (แนวนี้ทำให้ตอบคำถาม “ช่องว่างของกฎหมาย” ได้เป็นระบบ) ทริคอ่านให้ไว (สำหรับคนหา law1101 pdf/สรุป) เราใช้วิธีทำชีท 1 หน้า แบ่งหัวข้อ: นิยาม-วัตถุประสงค์-ตัวอย่าง-คำสำคัญ แล้วค่อยเติมกฎหมายประกอบที่เกี่ยวกับการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน/การตรวจสอบอำนาจรัฐ พอทำแบบนี้ เวลาอ่าน part ต่อไปจะไม่หลุดธีม และตอบได้ว่าทำไม “กฎหมายมหาชน” ถึงผูกกับประโยชน์สาธารณะตลอด