พระพุทธเจ้าตรัสถึงความรักว่าเกิดขึ้นด้วยเหตุ2ประการ (สามาวดี/ธรรมบท)

นิทานธรรม : บุญเก่าของโฆสกเศรษฐีและภรรยาผู้มีปัญญา

กาลครั้งหนึ่ง มีเศรษฐีผู้มั่งคั่งคนหนึ่ง มีบุตรสาววัยประมาณสิบห้าถึงสิบหกปี นางมีรูปโฉมงดงาม อ่อนโยน และเป็นที่รักของทุกคน

บิดาหวงแหนบุตรสาวมาก จึงให้หญิงรับใช้คนหนึ่งคอยดูแลอย่างใกล้ชิด และให้นางอาศัยอยู่ในห้องพิเศษบนชั้นสูงสุดของปราสาทเจ็ดชั้น เพื่อไม่ให้ผู้ใดเข้าออกได้โดยง่าย

วันหนึ่ง บุตรสาวใช้หญิงรับใช้ให้ออกไปซื้อของที่ตลาด

ระหว่างทาง ภรรยาของเศรษฐีพบหญิงรับใช้ จึงเรียกไว้และสั่งว่า

"ยังไม่ต้องรีบไปตลาด มาช่วยรับใช้ลูกชายของเราก่อน ล้างเท้า ทาน้ำมัน ปูที่นอนให้เรียบร้อย แล้วค่อยไปทำธุระของนายหญิง"

หญิงรับใช้จึงทำตามคำสั่ง กว่าจะไปตลาดและกลับมาก็สายกว่าปกติ

เมื่อกลับมาถึง บุตรสาวเศรษฐีจึงตำหนิว่า

"เหตุใดจึงกลับมาช้า"

หญิงรับใช้รีบกราบเรียนว่า

"โปรดอย่ากริ้วเลยเจ้าค่ะ วันนี้บุตรชายของเศรษฐีชื่อโฆสกะมาที่เรือน ดิฉันต้องรับใช้ท่านก่อน แล้วจึงไปตลาด"

เพียงได้ยินชื่อ "โฆสกะ" เท่านั้น หัวใจของหญิงสาวก็สั่นสะท้าน ความรู้สึกคุ้นเคยและความรักอันลึกซึ้งเกิดขึ้นทันที ราวกับมีบางสิ่งซ่อนอยู่ในส่วนลึกของจิตใจ

อรรถกถาอธิบายว่า มิใช่ความบังเอิญ แต่เป็นผลจากบุพเพสันนิวาส

ในอดีตชาติ เมื่อโฆสกะยังเป็นเพียงชายยากจน ทั้งสองเคยเป็นสามีภรรยากัน วันหนึ่ง ทั้งคู่ร่วมกันถวายข้าวหนึ่งทะนานแด่พระปัจเจกพุทธเจ้า บุญครั้งนั้นส่งผลให้ทั้งสองมาเกิดในตระกูลมั่งคั่ง และเมื่อได้ยินชื่อกันอีกครั้ง ความผูกพันเก่าจึงฟื้นขึ้นมา

ด้วยเหตุนี้ พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า

"ความรักเกิดขึ้นได้ด้วยเหตุสองประการ คือ เคยอยู่ร่วมกันมาในอดีต และเคยเกื้อกูลกันในปัจจุบัน เปรียบเหมือนดอกบัวที่อาศัยทั้งน้ำและโคลนตมจึงเจริญงอกงาม"

เมื่อหญิงสาวตั้งสติได้ จึงถามหญิงรับใช้ต่อว่า

"เวลานี้เขาอยู่ที่ไหน"

หญิงรับใช้ตอบว่า

"กำลังนอนหลับอยู่เจ้าค่ะ"

"แล้วในมือเขามีอะไรหรือไม่"

"มีหนังสือผูกไว้ที่ชายผ้าเจ้าค่ะ"

หญิงสาวเกิดความสงสัย จึงแอบลงจากปราสาท ขณะนั้นโฆสกะหลับสนิท ส่วนบิดามารดาของเขาก็กำลังยุ่งอยู่กับธุระอื่น ไม่มีใครสังเกตเห็น

นางจึงค่อย ๆ แก้หนังสือที่ผูกไว้กับชายผ้า แล้วรีบกลับเข้าห้อง ปิดประตู เปิดหน้าต่าง และอ่านหนังสือ เพราะนางเป็นผู้รู้หนังสือ

เมื่ออ่านจบ นางถึงกับตกใจ

ในหนังสือนั้นเป็นคำสั่งลับให้ฆ่าโฆสกะเสีย

หญิงสาวอุทานกับตนเองว่า

"น่าเวทนา เขาไม่รู้เลยว่ากำลังพกหนังสือสั่งฆ่าตัวเอง หากเราไม่พบ เขาคงไม่มีชีวิตรอด"

นางรีบฉีกหนังสือทิ้ง แล้วเขียนขึ้นใหม่โดยเลียนแบบลายมือเดิม

แต่เนื้อหาเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง

นางเขียนว่า

"บุตรชายของเราชื่อโฆสกะ เมื่อไปถึงแล้ว จงมอบเครื่องบรรณาการจากบ้านส่วยหนึ่งร้อยหมู่บ้านให้เขา จงจัดพิธีแต่งงานกับบุตรสาวของเศรษฐีประจำชนบท สร้างเรือนสองชั้นให้เป็นที่อยู่ พร้อมจัดคนและกำแพงคุ้มกันอย่างมั่นคง แล้วจงส่งข่าวกลับมาว่าได้ทำทุกอย่างเรียบร้อยแล้ว"

เมื่อเขียนเสร็จ นางก็พับหนังสือ แล้วนำกลับไปผูกไว้ที่ชายผ้าของโฆสกะตามเดิม โดยไม่มีผู้ใดล่วงรู้

รุ่งเช้า โฆสกะออกเดินทางต่อไปยังชนบทตามหน้าที่

เมื่อไปถึง เขาพบนายเสมียนผู้ดูแลกิจการ จึงยื่นหนังสือให้

นายเสมียนอ่านแล้วดีใจมาก รีบประกาศแก่ชาวบ้านว่า

"นายของเราช่างไว้วางใจเรายิ่งนัก ท่านส่งบุตรชายมาเพื่อให้แต่งงานกับบุตรสาวเศรษฐี และให้จัดบ้านเรือนอย่างสมเกียรติ"

ทุกคนต่างช่วยกันสร้างเรือนสองชั้น นำเครื่องบรรณาการจากบ้านส่วยทั้งหนึ่งร้อยหมู่บ้านมามอบให้ และจัดพิธีแต่งงานอย่างสมบูรณ์

เมื่อทุกอย่างเสร็จสิ้น นายเสมียนก็ส่งข่าวกลับไปยังเศรษฐี

ฝ่ายเศรษฐี เมื่อได้รับข่าวกลับถึงกับตกตะลึง

ท่านคร่ำครวญว่า

"สิ่งที่เราสั่งให้ทำกลับไม่สำเร็จ แต่สิ่งที่เราไม่เคยสั่งกลับสำเร็จหมด"

ความเสียใจและความผิดหวังทำให้ท่านล้มป่วยอย่างหนัก ถึงกับเป็นโรคลงท้อง

ในขณะเดียวกัน ภรรยาของโฆสกะซึ่งก็คือบุตรสาวเศรษฐี ได้สั่งคนเฝ้าประตูว่า

"หากมีผู้ใดเดินทางมาจากบ้านของเศรษฐี ให้พามาพบเราก่อน อย่าเพิ่งบอกสามี"

ไม่นาน เศรษฐีคิดถึงบุตรชาย จึงส่งคนไปตาม

หญิงสาวสอบถามอาการของบิดาสามี เมื่อทราบว่ายังไม่หนักมาก นางจึงให้คนผู้นั้นพักอยู่ก่อน และยังไม่บอกโฆสกะ

เศรษฐีจึงส่งคนไปอีก

นางก็ทำเช่นเดิม

จนกระทั่งผู้สื่อข่าวคนที่สามมาถึง และแจ้งว่า

"เศรษฐีอาการหนักมาก งดอาหารแล้ว หมอเห็นว่าคงอยู่ได้อีกไม่นาน"

เมื่อได้ยินเช่นนั้น นางจึงรู้ว่า ถึงเวลาแล้ว

นางจึงบอกสามีว่า

"ได้ข่าวว่าคุณพ่อของท่านประชวรหนัก เราควรรีบไปเยี่ยม"

โฆสกะจึงเตรียมเกวียนบรรทุกเครื่องบรรณาการจากบ้านส่วยทั้งหนึ่งร้อยหมู่บ้านเพื่อไปมอบแก่บิดา

แต่ระหว่างทาง ภรรยากล่าวว่า

"บิดาของท่านอาการหนักมาก หากเราพาเครื่องบรรณาการไปทั้งหมด จะเสียเวลาเปล่า ส่งของเหล่านี้กลับเข้าคลังเสียเถิด แล้วรีบเดินทางไป"

โฆสกะเห็นด้วย

เมื่อทั้งสองเดินทางมาถึงเรือนเศรษฐี ภรรยาจึงกล่าวว่า

"ท่านจงไปยืนที่ปลายเท้าของบิดา ส่วนข้าจะยืนที่เหนือศีรษะ"

จากนั้นนางก็สั่งคนของตนให้ดูแลความปลอดภัยทั้งหน้าบ้านและหลังบ้านอย่างเข้มงวด

เมื่อทั้งสองเข้าไปในห้อง โฆสกะยืนอยู่ที่ปลายเท้าของบิดา ส่วนภรรยาของเขายืนอยู่เหนือศีรษะ เตรียมดูแลเศรษฐีผู้กำลังป่วยหนักอย่างใกล้ชิดฯลฯ

ที่มาเรื่องพระนางสามาวดี ธรรมบทภาค2 อัปปมาทวรรค

#ความรัก #ธรรมทาน #สามาวดี #ธรรมบท