แนวคิดทางจิตวิทยา "Internal Locus of Control" หรือ การที่บุคคลเชื่อว่าผลลัพธ์ในชีวิตเกิดจากการกระทำและความสามารถของตนเอง มากกว่าโชคชะตาหรือปัจจัยภายนอก

สิ่งนี้จะเกิดขึ้นได้และมั่นคงต้องเกิดจากการสร้างแรงจูงใจจากภายใน (Intrinsic Motivation) เพื่อให้ลูกเติบโตอย่างมั่นคงและรับผิดชอบชีวิตตนเอง

1. ทฤษฎีการกำหนดด้วยตนเอง (Self-Determination Theory: SDT)

หัวใจสำคัญของแรงจูงใจจากภายในประกอบด้วยความต้องการพื้นฐาน 3 ประการ หากพ่อแม่สนับสนุนสิ่งเหล่านี้ ลูกจะเกิดแรงขับเคลื่อนที่ยั่งยืน จากภายในใจของตนเอง :

•ความเป็นอิสระ (Autonomy) : พ่อแม่ควรให้ลูกได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจบ้าง ตั้งแต่วัยเด็ก การตัดสินใจด้วยตนเอง เท่ากับอำนาจอยู่ในมือตนเอง ลูกจะเรียนรู้ว่าอำนาจในการดูแลตนเอง เริ่มที่เรื่องง่าย ๆ เลือกเสื้อผ้าเอง อาบน้ำแต่งตัวเอว ใส่ถุงเท้ารองเท้าเอง

พอโตเข้าสู่วัยรุ่น อิสระบ้างตามความเหมาะสม ชี้แนะหากเห็นว่าอะไรไม่ดี

ไม่ใช่การออกคำสั่งเพียงอย่างเดียว เมื่อเขารู้สึกว่าเป็น "เจ้าของ" ทางเลือกนั้น เขาจะมีความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ที่ตามมามากขึ้น

• ความสามารถ (Competence) : ส่งเสริม สนับสนุนให้ลูกได้เผชิญความท้าทายที่เหมาะสมกับวัย เมื่อเขาทำสำเร็จด้วยความพยายามของตนเอง ความเชื่อมั่นในศักยภาพ (Self-Efficacy) จะถูกสร้างขึ้นตามไปด้วย ลูกจะรู้ว่าตนเองมีจุดเด่น ความถนัด ความสนใจอะไร และมีสิ่งใดที่เขาเองรู้สึกยังไม่ใช่ ไม่ชอบหรือต้องพัฒนา

•ความสัมพันธ์ (Relatedness): แรงจูงใจที่ดีที่สุดมักเติบโตในสภาพแวดล้อมที่เขารู้สึกปลอดภัยและเป็นที่ยอมรับ แม้ในวันที่เขาทำผิดพลาด

2. การสร้าง "กระบวนการคิดแบบเติบโต" (Growth Mindset)

การที่ลูกจะเชื่อในความมานะพยายาม มากกว่าพรสวรรค์ เกิดจากการ "ชมเชยที่กระบวนการ เป็นพฤติกรรมที่เข้าใจได้ รับรู้ได้" ไม่ใช่ผลลัพธ์ของความพยายามเท่านั้น เช่น สอบได้ที่ 1 แข่งกีฬาได้เหรียญทอง สิ่งเหล่านี้จะเกิดขึ้นได้ ต้องมีความพยายาม ดังนั้น ชมที่ความพยายาม ลูกจะรู้ว่า สิ่งนี้นั่นเอง ที่ทำให้เขาประสบความสำเร็จ

3. ความรับผิดชอบต่อผลของการกระทำ (Accountability) แรงจูงใจภายในจะแข็งแกร่งเมื่อลูกเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่าง "เหตุ" และ "ผล" :

• ยอมให้เกิดความล้มเหลวที่ปลอดภัย : พ่อแม่ไม่ควรเป็น "นักกู้ภัย" ที่เข้าไปแก้ปัญหาให้ลูกทุกครั้ง การปล่อยให้ลูกเผชิญกับผลลัพธ์ของการตัดสินใจหรือการกระทำที่ผิดพลาด จะสอนให้เขารู้จักรับผิดชอบและคิดหาวิธีแก้ไขใหม่ด้วยตนเองเพียงแค่พ่อแม่อย่าผลักความกลัว ความกังวลในใจของตนเองไปให้ลูก

4. แรงจูงใจที่แท้จริงต้อง "มาจากข้างใน"

แรงจูงใจที่เกิดจากรางวัลภายนอก (เงิน, ขนม, คำชมเกินจริง) มักจะหายไปเมื่อรางวัลหมดไป แต่แรงจูงใจจากภายในเกิดจาก:

• ความพึงพอใจในตัวเอง : ความรู้สึกภูมิใจเมื่อก้าวข้ามขีดจำกัดของตนเอง

• เป้าหมายที่มีความหมาย : การเข้าใจว่าสิ่งที่เขาทำอยู่มีประโยชน์อย่างไรต่อตัวเขาและผู้อื่น

บทสรุป

การเลี้ยงลูกให้ยืนได้ด้วยตนเอง คือ การเปลี่ยนบทบาทของพ่อแม่จาก "ผู้ควบคุม" เป็น "ผู้สนับสนุน" (Facilitator) เพื่อให้ลูกได้ฝึกฝนกล้ามเนื้อแห่งการตัดสินใจและความมานะพยายาม จนเขาสามารถพูดได้อย่างเต็มปากว่า

"ฉันคือผู้กำหนดทิศทางชีวิตของตนเอง"