เราเป็น Introvert หรือ ออทิสติกผู้ใหญ่กันแน่?

พอคำค้น “อาการออทิสติกในผู้ใหญ่” โผล่มาในหัว เรามักจะเริ่มจากคำถามเดิมๆ เลยว่า “หรือที่เราเหนื่อยกับสังคม เป็นเพราะเราอินโทรเวิร์ตเฉยๆ?” เราเคยอยู่จุดนั้นเหมือนกันค่ะ เลยอยากเติมข้อมูลแบบใช้งานได้จริง เผื่อใครกำลังสับสนอยู่ สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือ “ไม่ชอบคนเยอะ” ไม่ได้แปลว่าออทิสติกเสมอ และ “เป็นมิตรเงียบๆ” ก็ไม่ได้แปลว่าไม่ใช่ออทิสติกเช่นกัน ออทิสติกในผู้ใหญ่ (Autism/ASD) มักเกี่ยวกับรูปแบบการสื่อสารและการรับความรู้สึก (sensory) รวมถึงความยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลง มากกว่าความชอบเข้าสังคมอย่างเดียว อาการที่เจอบ่อยในออทิสติกผู้ใหญ่ (ยกตัวอย่างให้เห็นภาพ) - เรื่อง “นัยยะ” ในบทสนทนา: เข้าใจคำพูดตามตัวอักษร ไม่แน่ใจว่าคนประชด/แซว/พูดเล่น หรืออ่านสีหน้า-น้ำเสียงไม่ทัน ทำให้คุยแล้วเหมือน “คลาดกัน” ทั้งที่ตั้งใจดี - ความล้าแบบหนักหลังเข้าสังคม: ไม่ใช่แค่ต้องชาร์จพลัง แต่เป็นความล้าจากการต้อง “ตีความ” สัญญาณทางสังคมตลอดเวลา บางคนเรียกว่า masking คือพยายามทำตัวให้เหมือนคนอื่นเพื่อกลมกลืน - ความไวต่อสิ่งกระตุ้น: เสียงดัง แสงจ้า กลิ่นแรง หรือสัมผัสบางแบบ ทำให้รู้สึกหงุดหงิด ปวดหัว อยากหนีออกมา (บางคนในที่คนเยอะจะเหมือนระบบประมวลผลเต็ม) - ต้องการความเป็นกิจวัตร: ตารางเปลี่ยนกะทันหันแล้วเครียดมาก หรือใช้เวลาปรับตัวนานกว่าคนทั่วไป - ความสนใจเฉพาะด้านแบบลึก: โฟกัสเรื่องที่สนใจได้นานและละเอียดมาก (อาจเป็นงานอดิเรก/ข้อมูล/ระบบ/การจัดระเบียบ) แล้วจะลอง “แยก” จาก Introvert ยังไงแบบไม่ต้องวินิจฉัยเอง? - ถ้าคุณ “เข้าใจ” กติกาสังคมค่อนข้างดี แค่ไม่อยากคุย/อยากอยู่เงียบๆ ส่วนใหญ่จะใกล้อินโทรเวิร์ต - ถ้าคุณ “อยากคุย” แต่บ่อยครั้งรู้สึกคุยไม่ตรงกัน จับมุกไม่ทัน ไม่มั่นใจว่าควรตอบยังไง หรือเครียดกับการเปลี่ยนแผน + ไวต่อแสงเสียงสัมผัส อันนี้อาจมีลักษณะเข้าใกล้ออทิสติกในผู้ใหญ่ ทริกที่เราใช้เช็กตัวเองแบบอ่อนโยน (ไม่ตัดสิน) 1) จดสถานการณ์ที่เหนื่อย: เหนื่อยเพราะคนเยอะเฉยๆ หรือเหนื่อยเพราะต้องตีความคำพูด/สีหน้าตลอดเวลา? 2) ดูเรื่อง sensory: มีเสียง/แสง/กลิ่น/สัมผัสที่ทำให้ “ทนไม่ได้” เป็นพิเศษไหม 3) ดูความยืดหยุ่น: เปลี่ยนแผนกะทันหันแล้วเครียดระดับไหน ต้องใช้เวลาสงบเท่าไร 4) ย้อนดูตั้งแต่เด็ก: ปัญหาเรื่องเพื่อน การเล่น การเข้าใจมุก/กติกา หรือความไวต่อสิ่งกระตุ้น มีมาตั้งแต่เล็กๆ ไหม (ผู้ใหญ่หลายคนเพิ่งมารู้ตัวทีหลัง) สุดท้าย ถ้าอ่านแล้วรู้สึก “ตรงหลายข้อจนกระทบชีวิต” เช่น งาน/ความสัมพันธ์พังเพราะสื่อสารไม่ตรงกัน เครียดง่ายจากสิ่งกระตุ้น หรือใช้พลังมากกับการเข้าสังคมจนหมดแรงบ่อยๆ เราแนะนำให้ลองปรึกษานักจิตวิทยาคลินิกหรือจิตแพทย์ที่ทำงานด้านพัฒนาการ/ออทิสติกผู้ใหญ่ค่ะ การประเมินที่ถูกต้องช่วยให้เข้าใจตัวเองและหาแนวทางจัดการได้ดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็น Introvert หรือมีลักษณะออทิสติกในผู้ใหญ่ อย่างหนึ่งที่เหมือนกันคือ “เราไม่ได้ผิดปกติ” แค่สมองและการรับโลกของเราอาจทำงานต่างจากคนส่วนใหญ่เท่านั้น