ปอดรั่วรักษายังไงไปดูกัน

หลายคนได้ยินคำว่า “ปอดรั่ว” แล้วตกใจมาก แต่จริง ๆ แล้วปอดรั่วหรือ “ลมรั่วในปอด (pneumothorax)” คือภาวะที่มีลมไปค้างในช่องเยื่อหุ้มปอด ทำให้ปอดแฟบลงบางส่วนหรือทั้งหมด อาการและแนวทางรักษาจะต่างกันตามความรุนแรงและสาเหตุค่ะ อาการปอดรั่วเป็นยังไงที่พบบ่อย - เจ็บหน้าอกแบบจี๊ด ๆ โดยเฉพาะเวลาหายใจเข้าลึก ๆ หรือไอ - หายใจหอบ เหนื่อยง่าย แน่นหน้าอก - บางคนไหล่/หลังด้านเดียวกันปวดร้าวร่วมด้วย - ถ้าเริ่มมีริมฝีปากเขียว หน้ามืด เหงื่อแตก หรือหายใจลำบากมาก ให้คิดถึงภาวะฉุกเฉิน ปอดรั่ว รักษายังไง (ภาพรวมตามที่เจอบ่อย) 1) เฝ้าระวัง/ให้ออกซิเจน: ถ้าลมรั่วน้อย อาการไม่มาก แพทย์อาจนัดติดตามเอกซเรย์ซ้ำ เพราะลมสามารถค่อย ๆ ดูดซึมกลับเองได้ 2) เจาะดูดลม/ใส่ท่อระบายลม (chest tube): ใช้เมื่อปอดแฟบมากขึ้น หรือเหนื่อยชัด ต้องระบายลมออกเพื่อให้ปอดขยายกลับ 3) ผ่าตัดปอด/ผ่าตัดส่องกล้อง: มักพิจารณาในคนที่เป็นซ้ำ ลมรั่วไม่หยุด หรือมีถุงลมโป่งพอง (bleb/bulla) เพื่อซ่อมจุดรั่วและลดโอกาสกลับมาเป็นอีก ภาวะที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล: tension pneumothorax ถ้ามีอาการหอบมากขึ้นรวดเร็ว ชีพจรเร็ว ความดันตก ซึม หรือแน่นหน้าอกหนัก ๆ นี่อาจเป็น “tension pneumothorax” ซึ่งอันตรายและต้องรักษาเร่งด่วนในห้องฉุกเฉิน spontaneous pneumothorax คืออะไร คือปอดรั่วที่เกิดขึ้นเอง ไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุ พบบ่อยในคนผอมสูง สูบบุหรี่ หรือมีโรคปอดเดิม เช่น COPD (หลายคนค้นว่า “copd เกิดจากอะไร” ซึ่งหลัก ๆ มาจากการสูบบุหรี่และมลพิษ) ถ้ามี COPD อยู่แล้ว เวลาเกิดปอดรั่วมักเหนื่อยมากกว่าคนทั่วไปและต้องเฝ้าระวังใกล้ชิด เกี่ยวข้องกับเยื่อหุ้มปอดอักเสบ/ปอดเป็นฝ้าไหม - เยื่อหุ้มปอดอักเสบอาจทำให้เจ็บหน้าอกเวลา หายใจเข้าลึก ๆ คล้ายปอดรั่วได้ แต่การรักษาต่างกัน ต้องให้แพทย์ตรวจและเอกซเรย์/CT แยกโรค - “ปอดเป็นฝ้า” เป็นคำที่ใช้เรียกภาพเอกซเรย์/CT แบบหนึ่ง (เช่น จากการอักเสบ ติดเชื้อ น้ำท่วมปอด ฯลฯ) ไม่ได้แปลว่าปอดรั่วเสมอไป ถ้าเหนื่อยร่วมกับไอ ไข้ เสมหะ ควรประเมินสาเหตุให้ชัด น้ำท่วมปอด อาการร้ายแรงไหม น้ำท่วมปอดมักทำให้หอบ นอนราบไม่ได้ มีเสียงครืดคราด/เสมหะฟอง ๆ และถือว่ารุนแรง ต้องไป รพ. เช่นกัน เพราะต้องแยกว่าเป็นหัวใจล้มเหลว การติดเชื้อ หรือสาเหตุอื่น ข้อควรทำหลังรักษา/ป้องกันเป็นซ้ำ (จากประสบการณ์ที่คนไข้ถามกันบ่อย) - งดสูบบุหรี่เด็ดขาด ลดโอกาสเกิดซ้ำและช่วยให้ปอดฟื้นตัว - ช่วงแรกหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ความดันเปลี่ยนมาก เช่น ดำน้ำลึก และปรึกษาแพทย์ก่อนขึ้นเครื่องบิน - ถ้าเคยปอดรั่วแล้วกลับมาเจ็บหน้าอก/หอบอีก ให้รีบตรวจ อย่ารอดูเอง หมายเหตุ: บางคำที่เจอในผลตรวจ/ค้นหา เช่น respiratory failure (ภาวะหายใจล้มเหลว) หรือ re-expansion pulmonary edema (ปอดบวมน้ำหลังปอดขยายกลับ) เป็นภาวะแทรกซ้อนเฉพาะกรณี ควรถามแพทย์เจ้าของไข้ให้ตรงกับอาการและผลเอกซเรย์ของตัวเองค่ะ