ในคำสอนของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) ได้แสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่าง "ฉันทะ" "ตัณหา" และ "ภาวนา" ที่มีผลต่อชีวิตและจิตใจของเราอย่างลึกซึ้ง "ตัณหา" หรือความอยากได้อยากมีที่วนเวียนอยู่กับสิ่งที่ชอบและไม่ชอบ ส่งผลให้จิตใจของเราพึ่งพิงความสุขจากสิ่งภายนอกเสมอ โดยเฉพาะความรู้สึกที่เกิดขึ้นเมื่ออายตนะห้ากระทบกับวัตถุภายนอก นำมาซึ่งเวทนา หรือความรู้สึกสุขทุกข์ที่ผ่านเข้ามาและผ่านไปโดยไม่ได้เกิดประโยชน์หรือการเปลี่ยนแปลงภายใน ขณะเดียวกัน "ฉันทะ" หมายถึงความใฝ่รู้ และใฝ่ดีอย่างแท้จริง เป็นความปีติยินดีที่เกิดขึ้นจากการตั้งใจทำสิ่งที่ดีและสร้างสรรค์ ซึ่งทำให้เกิดการเรียนรู้และพัฒนาจิตใจที่ลึกซึ้งมากขึ้น ถือเป็นรากฐานของ "ภาวนา" หรือการเจริญสติปัญญาในพระพุทธศาสนา ภาวนาในที่นี้ไม่ได้หมายความเพียงแค่การนั่งสมาธิหรือปฏิบัติกรรมฐานเท่านั้น แต่หมายถึงการใฝ่รู้ใฝ่ดีเพื่อเปลี่ยนแปลงใจและชีวิตให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องและความสุขที่แท้จริง ดังนั้น เมื่อตระหนักถึงความแตกต่างระหว่างตัณหาและฉันทะ จะช่วยให้เราปลูกฝัง "ฉันทะ" ที่เป็นมิตรกับชีวิต ขณะเดียวกันลดละเลิก "ตัณหา" ที่นำมาซึ่งความทุกข์และความวุ่นวายใจ สำหรับผู้ที่สนใจสามารถอ่านเนื้อหาเพิ่มเติมจากหนังสือ 'ตามพระใหม่ ไปเรียนธรรม (๗ ภาค ๖๐ ตอน)' โดยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2566 และเข้าเยี่ยมชมแหล่งข้อมูลธรรมะเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ https://www.papayutto.org/th/dhamma_books การปรับเปลี่ยนความคิดจากตัณหาเป็นฉันทะในภาวนาจึงไม่ใช่เพียงแค่การเปลี่ยนแปลงความรู้สึกชั่วคราว แต่เป็นการทำให้ใจของเราเติบโตและมีคุณค่ามากขึ้นอย่างแท้จริง