จากประสบการณ์ตรงของผมในการฝึกสมาธิและสติ พบว่าการหันกลับมาสังเกตลมหายใจอย่างต่อเนื่องนั้น ช่วยให้จิตใจเกิดความสงบและมั่นคงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด การฝึกใช้ลมหายใจเข้าและออกเป็นตัวกลาง ทำให้ผมสามารถรู้เท่าทันความคิดและอารมณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ถูกพาไปตามนั้น ความรู้สึกว่องไวและหนักแน่นในจิตใจเพิ่มขึ้นซึ่งเป็นสิ่งที่พระอาจารย์ชยสาโรย้ำว่าเป็นจุดสำคัญของปัญญา วิชชาหรือการรู้เห็นกายใจตามความเป็นจริง ไม่จำเป็นต้องเข้าใจในเชิงทฤษฎีลึกซึ้งเพียงอย่างเดียว แต่การฝึกสติกับลมหายใจในชีวิตประจำวันนั้น ช่วยสร้างฐานของความเข้าใจอย่างแท้จริงและเป็นรูปธรรม ทว่าหลายครั้งที่เรายังขาดความสม่ำเสมอในการฝึกจึงยังไม่เห็นผลชัดเจน นอกจากนี้ การใช้คำบริกรรมหรือการนับลมหายใจนั้น ก็เป็นเครื่องมือที่ช่วยสร้างความผูกพันระหว่างตัวรู้กับลมหายใจให้แน่นแฟ้นขึ้น ซึ่งช่วยลดการฟุ้งซ่านของจิตใจอย่างมีประสิทธิภาพ ผมแนะนำว่าให้ลองตั้งเวลาฝึกสมาธิทุกวันช่วงละ 10-15 นาที แม้ในช่วงเวลาสั้นๆ ความเปลี่ยนแปลงในจิตใจจะเกิดขึ้นได้อย่างน่าประทับใจ สุดท้ายนี้ การฝึกสติและสมาธิไม่ใช่เรื่องยากหรือซับซ้อนเกินไป ถ้าเราอดทนและมีวินัย การเห็นและเข้าใจความเป็นจริงของกายใจผ่านลมหายใจจะนำพาไปสู่ปัญญาและจิตใจที่มั่นคงอย่างแท้จริงตามที่พระอาจารย์ชยสาโรได้แนะนำไว้