พระพุทธองค์ตรัสถึงหลักการปฏิบัติว่าทำอย่างไรจึงจะเจริญ ต้องอาศัยอะไรบ้างเพื่อให้การปฏิบัติก้าวหน้า ท่านตรัสว่า การปฏิบัติไม่ได้ขึ้นอยู่กับการอ้อนวอนสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือการตั้งความปรารถนาไว้อย่างแรงกล้า เช่น ขอให้เราได้พ้นจากความทุกข์ ขอให้เราได้พ้นจากความยึดมั่นถือมั่นต่างๆ ท่านว่าการขออย่างนี้คงไม่ได้ผล
พระพุทธองค์ทรงสอนว่ามันอยู่ที่เรา อยู่ที่การปฏิบัติที่ถูกหลัก ถ้าเราปฏิบัติไม่ถูกหลัก ถ้าเรายังหลงใหลอยู่กับรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ยังปล่อยจิตให้วิ่งตามอารมณ์อยู่ตลอดเวลา เป็นผู้ที่หลงอารมณ์อยู่ตลอดเวลา ถึงเราจะปรารถนาแรงกล้าอย่างไร มันก็ไม่ได้ผล แต่ถ้าเราปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ปฏิบัติถูกหลักทั้งในด้านศีล สมาธิ ปัญญา เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นผู้มีวิริยะความพากเพียรพยายามที่ถูกต้อง แม้จะไม่ตั้งความปรารถนา การปฏิบัติก็ย่อมเกิดผลอยู่ดี
พระพุทธองค์ทรงอุปมาว่าเหมือนแม่ไก่กับไข่ ถ้าแม่ไก่ไม่กกไข่ด้วยดี ไม่ฟักไข่ด้วยดี จะปรารถนาอย่างไรลูกไก่ก็ไม่เกิด แต่ถ้าแม่ไก่นอนกกไข่อย่างต่อเนื่องด้วยดี ฟักไข่ด้วยดี แม่ไก่ไม่จำเป็นต้องตั้งความปรารถนาหรืออ้อนวอนขอให้ลูกไก่เกิดโดยสวัสดี แต่มันจะเป็นเอง เพราะแม่ไก่ทำถูกต้องตามหลัก ฉะนั้น ลูกไก่จะเกิดหรือไม่เกิด จะปลอ ดภัยหรือไม่ปลอดภัย ขึ้นอยู่กับการทำหน้าที่อย่างถูกต้องของแม่ไก่ ไม่ได้อยู่ที่การตั้งความปรารถนา
จากประสบการณ์จริงของผู้ปฏิบัติธรรมหลายท่าน การปฏิบัติตามหลักคำสอนของพระพุทธองค์ที่เน้นเรื่องการวางใจให้ถูกต้องและมีความพากเพียรจริงจังนั้น ช่วยให้จิตใจสงบกว่าสิ่งอื่นใด การตั้งความปรารถนาอย่างแรงกล้าโดยไม่ปฏิบัติให้อยู่ในหลักศีล สมาธิ ปัญญาเป็นเหมือนความหวังเปล่า การที่พระพุทธองค์เปรียบเทียบแม่ไก่กับไข่เป็นภาพที่ชัดเจนมาก เพราะการฟักไข่ต้องใช้ความเอาใจใส่และความสม่ำเสมอ เช่นเดียวกับการปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลลัพธ์ทางจิตใจที่ยั่งยืน เมื่อได้ทดลองปฏิบัติด้วยวิริยะและมีศรัทธาอย่างแน่วแน่ พบว่าแม้ไม่มีการตั้งความปรารถนาแรงกล้าแบบตะโกนขอพรใดๆ แต่ผลของการปฏิบัติกลับชัดเจนมากขึ้น เช่น ลดความกังวล หายจากความยึดมั่นถือมั่น และเริ่มเห็นความจริงแท้ของชีวิตโดยอัตโนมัติ ซึ่งสอดคล้องกับพระพุทธโอวาทที่ว่าการปฏิบัติถูกหลักนั้นสำคัญที่สุด นอกจากนี้ การปล่อยวางจากรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ที่เคยจับจิตไว้ได้อย่างลึกซึ้ง ทำให้จิตใจมีอิสระและไม่วิ่งตามอารมณ์อยู่ตลอดเวลานั้น เป็นสิ่งที่ต้องฝึกฝนด้วยความอดทนจริงๆ การฝึกจิตให้ตั้งมั่นและไม่วอกแวกนั้น จะช่วยให้เกิดสมาธิและปัญญาเพิ่มขึ้นเองอย่างเป็นธรรมชาติ ผลของการปฏิบัติเหล่านี้มิได้ขึ้นอยู่กับความหวังหรือความปรารถนาเพียงลำพัง แต่อยู่ที่การใส่ใจปฏิบัติด้วยตนเองอย่างถูกหลักและถูกวิธี จากประสบการณ์ตรงทำให้เข้าใจว่าความสงบและความเจริญทางจิตใจเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้เมื่อเราทำหน้าที่ตามหลักของพระพุทธองค์อย่างครบถ้วนและต่อเนื่อง
