ซึมเศร้าตัวร้าย

ช่วงที่เริ่มรักษาภาวะซึมเศร้า เรามักโฟกัสที่ “แผลใจ” จนลืมดูว่า “ร่างกาย” ก็ต้องปรับตัวตามยาและอาการด้วยเหมือนกัน เราเลยอยากสรุปข้อมูลที่คนค้นบ่อย ๆ ให้เข้าใจง่ายแบบภาษาคนไข้ (แต่ไม่แทนคำแนะนำแพทย์นะ) 1) Clorazepate dipotassium 5 mg คืออะไร และออกฤทธิ์กี่ชั่วโมง Clorazepate อยู่ในกลุ่ม benzodiazepine มักถูกใช้เพื่อช่วยลดความกังวล ช่วยให้สงบ/หลับในบางช่วงของการรักษา (เช่นช่วงที่นอนไม่หลับ เครียดมาก) เรื่อง “ออกฤทธิ์กี่ชั่วโมง” จะต่างกันตามร่างกายและขนาดยา แต่โดยภาพรวมยากลุ่มนี้มักมีฤทธิ์ค่อนข้างยาว หลายคนจะรู้สึกง่วง ซึม หรือมึนต่อเนื่องได้เป็นชั่วโมง ๆ ไปจนถึงวันถัดไปในบางราย ถ้าเพิ่งเริ่มยาแล้วง่วงมาก เดินเซ หรือเบลอ ควรเลี่ยงขับรถ/งานที่ต้องใช้สมาธิ และคุยแพทย์เพื่อปรับขนาดหรือเวลาทาน ข้อควรระวังที่เรารู้สึกว่า “สำคัญจริง” คือ ห้ามเพิ่ม/หยุดยาเอง เพราะอาจเกิดอาการถอนยา นอนไม่หลับหนักกว่าเดิม หรือใจสั่นกังวลมากขึ้น และไม่ควรดื่มแอลกอฮอล์ร่วมกัน 2) Quetiapine ข้อบ่งใช้ Quetiapine เป็นยากลุ่ม antipsychotic แต่ในชีวิตจริงแพทย์จิตเวชใช้ได้หลายแบบ เช่น ช่วยเรื่องอารมณ์แปรปรวน โรคไบโพลาร์ อาการคิดฟุ้ง/หวาดระแวง และบางครั้งใช้ขนาดต่ำเพื่อช่วยให้นอนหลับหรือช่วยลดความกระวนกระวาย สิ่งที่เจอบ่อยคือ ง่วงมาก น้ำหนักขึ้น หิวบ่อย ปากแห้ง และบางคนมีมึน ๆ ตอนตื่น ถ้าเริ่มทานใหม่ ๆ ลองจดว่าเราง่วงช่วงเวลาไหน น้ำหนักเปลี่ยนไหม แล้วเอาไปคุยกับหมอ จะปรับได้ละเอียดขึ้น 3) Benzhexol คืออะไร Benzhexol (บางที่เรียก trihexyphenidyl) มักใช้เพื่อลดอาการข้างเคียงแบบ extrapyramidal symptoms จากยาบางชนิด เช่น มือสั่น เกร็ง กระสับกระส่าย เดินไม่อยู่นิ่ง (akathisia) หรือคอเอียงเกร็ง ๆ ถ้าใครได้ยาตัวนี้ แปลว่าหมอกำลังช่วย “แก้อาการข้างเคียง” ไม่ได้แปลว่าเราแย่ลงนะ แต่อาการข้างเคียงอาจรบกวนชีวิตประจำวันได้จริง ๆ 4) Passive death wish อาการเป็นยังไง อันนี้หลายคนงงและเงียบไว้คนเดียว สำหรับเรา “passive death wish” คือความคิดแนว ๆ ว่า “ถ้าไม่ตื่นก็คงดี” “อยากหายไปเฉย ๆ” “ไม่อยากมีอยู่แล้ว” โดยไม่ได้วางแผนทำร้ายตัวเองแบบชัดเจน มันอาจมาพร้อมความเหนื่อยล้า ชา ไม่รู้สึกอะไร รู้สึกเป็นภาระ หรือคิดว่าชีวิตไม่มีทางดีขึ้น ถ้าเริ่มมีความคิดแบบนี้บ่อยขึ้น หรือเริ่มมีภาพ/แผนทำร้ายตัวเอง นี่คือสัญญาณที่ควรบอกแพทย์ทันที หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ไทย) และถ้ามีความเสี่ยงเร่งด่วนให้ไปห้องฉุกเฉินหรือให้คนใกล้ตัวอยู่ด้วย ทริคเล็ก ๆ ที่ช่วยเราเวลาไปพบหมอ: จด 4 อย่างไว้เสมอ—(1) นอนกี่ชั่วโมง (2) ระดับความกังวล/เศร้า 0-10 (3) ผลข้างเคียงที่เจอ (ง่วง สั่น น้ำหนักขึ้น ฯลฯ) (4) มี passive death wish ไหมและถี่แค่ไหน การรักษาจะตรงจุดขึ้นมาก และเราจะไม่ต้อง “แลก” ด้วยร่างกายแบบเดาสุ่มคนเดียว