koicha
ในห้องเสื่อทาทามิที่เงียบสงบ แสงแดดยามเช้าส่องผ่านกระดาษโชจิเป็นเงานุ่ม ๆ กลิ่นหอมของไม้สนจากเตาถ่านลอยอ่อน ๆ ไปทั่วห้อง
อาจารย์พิธีชงชาค่อย ๆ หยิบกระป๋องชาขึ้นมา ผงมัทฉะสีเขียวเข้มถูกตักลงในถ้วยชาอย่างพิถีพิถัน
วันนี้ไม่ใช่ชาธรรมดา แต่เป็น Koicha หรือ “ชาข้น”
น้ำร้อนเพียงเล็กน้อยถูกเติมลงไป แปรงไม้ไผ่ไม่ได้ถูกตีจนเกิดฟองเหมือนที่หลายคนคุ้นเคย แต่ ถูกคนอย่างช้า ๆ จนกลายเป็นเนื้อชาเข้มข้นคล้ายกำมะหยี่สีเขียวมรกต
รสชาติแรกที่สัมผัสลิ้นนั้นหนักแน่น หวานลึก มีอูมามิชัดเจน แทบไม่มีความขม เหมือนกำลังลิ้มรสหัวใจของต้นชาโดยตรง
นี่คือชาที่ใช้ในพิธีชงชาแบบเป็นทางการที่สุด และมักใช้มัทฉะเกรดสูงสุดเท่านั้น
เมื่อพิธีผ่านไป ถ้วยต่อมาถูกเตรียมขึ้น
ผงมัทฉะน้อยลง น้ำมากขึ้น
แปรงไม้ไผ่ถูกตีอย่างรวดเร็ว เกิดฟองละเอียดปกคลุมผิวหน้า
นี่คือ Usucha หรือ “ชาบาง”
รสชาติสดชื่น เบาสบาย ดื่มง่ายกว่า มีกลิ่นหอมชัดเจน และเป็นรูปแบบที่คนส่วนใหญ่ดื่มกันในชีวิตประจำวัน
หาก Koicha เปรียบเหมือนไวน์ชั้นเลิศที่ต้องค่อย ๆ ลิ้มรส
Usucha ก็คือชาเขียวที่เชื้อเชิญให้คุณนั่ งพักและดื่มได้ทุกวัน
⸻
อัตราส่วนการชง
Koicha (ชาข้น)
* มัทฉะ 3-4 กรัม (ประมาณ 2 ช้อนชา)
* น้ำ 30-40 มล.
* อุณหภูมิ 75-80°C
อัตราส่วนประมาณ
1 : 10
(มัทฉะ 1 กรัม ต่อน้ำ 10 มล.)
เนื้อชาจะหนืดและข้นมาก
⸻
Usucha (ชาบาง)
* มัทฉะ 1.5-2 กรัม
* น้ำ 60-80 มล.
* อุณหภูมิ 75-85°C
อัตราส่วนประมาณ
1 : 35-40
(มัทฉะ 1 กรัม ต่อน้ำ 35-40 มล.)
ตีให้เกิดฟองละเอียด
⸻
ที่มาของ Koicha และ Usucha
ต้นกำเนิดย้อนไปถึงยุคมุโรมาจิ (ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 14-16)
ในสมัยนั้นมัทฉะเป็นของล้ำค่าและใช้ในหมู่ชนชั้นสูงและพระเซน
ต่อมา เซ็น โนะ ริคิว (Sen no Rikyū) ผู้วางรากฐานพิธีชงชาสมัยใหม่ ได้กำหนดรูปแบบพิธีชาที่แบ่งเป็น
* Koicha = ชาหลักของพิธี (Formal Tea)
* Usucha = ชาหลังพิธี เพื่อผ่อนคลายและสนทนา
ความพิเศษของ Koicha คือในพิธีดั้งเดิม ผู้ร่วมพิธีหลายคนจะ แบ่งดื่มจากถ้วยเดียวกัน เป็นสัญลักษณ์ของความเคารพ ความไว้วางใจ และความเป็นหนึ่งเดียว
ในขณะที่ Usucha เป็นชาส่วนตัว แต่ละคนมีถ้วยของตนเอง
ดังนั้นถ้ามองในเชิงวัฒนธรรม
* Koicha = จิตวิญญาณของพิธีชา
* Usucha = ความสุขของการดื่มชา
และนี่คือเหตุผลว่าทำไมมัทฉะเกรดพิธีการ (Ceremonial Grade) จริง ๆ จึงถูกสร้างขึ้นมาเพื่อ Koicha ก่อน แล้วจึงนำมาชง Usucha ได้ตามต้องการ ไม่ใช่ในทางกลับกัน. #maecha #มัทฉะ #matcha #มัทฉะญี่ปุ่น
การชงชา Koicha และ Usucha เป็นประสบการณ์ที่น่าประทับใจสำหรับผู้ที่หลงใหลในวัฒนธรรมญี่ปุ่นและมีใจรักในกาแฟมัทฉะส่วนตัว ในการลองชง Koicha เป็นครั้งแรก ผมรู้สึกถึงความละเอียดอ่อนในแต่ละขั้นตอน ตั้งแต่การตักผงมัทฉะสีเขียวสดเข้มไปจนถึงการใช้แปรงไม้ไผ่คนชาให้เนื้อเข้มข้นคล้ายกำมะหยี่ จริงๆ แล้ว Koicha ต่างจากชาทั่วไปตรงที่เนื้อละเอียดและเข้มข้นมาก รสชาติเต็มเปี่ยมไปด้วยอูมามิที่ลึกซึ้งและแทบไร้ความขม ถือเป็นประสบการณ์แบบวัฒนธรรมญี่ปุ่นแท้ๆ ที่เข้ากับบรรยากาศห้องเสื่อทาทามิเย็นสงบได้อย่างลงตัว ในทางกลับกัน Usucha เป็นชาบางที่ดื่มง่ายและเหมาะสำหรับคนทั่วไปที่อยากดื่มชาเขียวในชีวิตประจำวัน ด้วยสัดส่วนผงมัทฉะน้อยลงและน้ำมากขึ้น จึงได้รสชาติสดชื่น เบาและฟองละเอียดที่เพิ่มความน่าดื่มมากขึ้น เหมาะสำหรับช่วงเวลาผ่อนคลายหรือเม้าท์มอยกับเพื่อน การเข้าใจที่มาของชาแต่ละแบบยิ่งเพิ่มความลึกซึ้งในการดื่มชา Koicha นั้นเป็นมากกว่าชา คือการแบ่งปันถ้วยเดียวกันในพิธีชงชา ซึ่งสะท้อนถึงความเคารพและความเป็นหนึ่งเดียวกันของผู้ร่วมพิธี ขณะที่ Usucha เป็นชาที่แต่ละคนจะมีถ้วยเป็นของตัวเองมากกว่า เหมาะกับความสุขส่วนตัว สำหรับผู้ที่ต้องการลองชง Koicha หรือ Usucha ด้วยตัวเอง อัตราส่วนผงชาและน้ำ รวมทั้งอุณหภูมิน้ำที่แนะนำในบทความนี้สามารถเป็นแนวทางที่ดีในการสร้างประสบการณ์ชงชาที่ใกล้เคียงกับพิธีชงชาญี่ปุ่นมากที่สุด การเลือกใช้มัทฉะเกรดพิธีการสำหรับ Koicha และเลือกใช้มัทฉะเกรดเดียวกันนี้สำหรับชาบาง Usucha ก็ช่วยให้ได้รสชาติที่แท้จริงและสัมผัสความเป็นชาญี่ปุ่นได้อย่างเต็มที่ ผมขอแนะนำให้ลองทั้งสองแบบเพื่อลิ้มรสความแตกต่างและความสุขที่มาพร้อมกับชาแต่ละชนิดอย่างแท้จริง
