Double Lumen Catheter (DLC)
เมื่อ “เส้นเลือดใหญ่” กลายเป็นทางรอดของผู้ป่วยวิกฤต
ผู้ป่วยไตวายเฉียบพลันจาก Sepsis มีโพแทสเซียม 7.2 mmol/L
คลื่นไฟฟ้าหัวใจเริ่มผิดปกติ
ปัสสาวะไม่ออก
ของเสียและกรดสะสมในเลือด
ผู้ป่วยอีกคนได้รับ Plasma Exchange
อีกคนต้องทำ Continuous Renal Replacement Therapy (CRRT)
แม้โรคจะแตกต่างกัน…
แต่สิ่งที่พวกเขาต้องมีเหมือนกัน คือ
Double Lumen Catheter (DLC)
เพราะการรักษาเหล่านี้จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากไม่มีทางนำเลือดออกจากร่างกายและส่งกลับเข้าสู่ ร่างกายอย่างปลอดภัย
Double Lumen Catheter คืออะไร?
Double Lumen Catheter (DLC)
คือสายสวนหลอดเลือดดำขนาดใหญ่ (Large Bore Central Venous Catheter)
ที่มี 2 ช่อง (Lumens)
🔴 Arterial Lumen (สีแดง)
ทำหน้าที่นำเลือดออกจากร่างกายเข้าสู่เครื่อง
🔵 Venous Lumen (สีน้ำเงิน)
ทำหน้าที่นำเลือดที่ผ่านการรักษาแล้วกลับเข้าสู่ร่างกาย
แม้จะเรียกว่า Arterial และ Venous
แต่ทั้งสองช่องอยู่ใน หลอดเลือดดำใหญ่ ไม่ใช่หลอดเลือดแดง
ใช้ในกรณีใดบ้าง?
DLC ใช้สำหรับการรักษาที่ต้องอาศัยการไหลเวียนของเลือดผ่านเครื่อง ได้แก่
🩺 Hemodialysis (HD)
🩸 Continuous Renal Replacement Therapy (CRRT)
🧬 Therapeutic Plasma Exchange (TPE)
🫀 Hemoperfusion (HP)
ทำไมต้องใส่ในหลอดเลือดดำใหญ่?
เครื่องฟอกเลือดต้องใช้ Blood Flow ประมาณ 150–400 mL/นาที
หลอดเลือดดำส่วนปลายมีขนาดเล็กเกินไป
จึงต้องใส่ในหลอดเลือดดำใหญ่ เช่น
● Internal Jugular Vein (ตำแหน่งที่นิยม)
● Femoral Vein
● Subclavian Vein (ใช้ในบางกรณี แต่เสี่ยงหลอดเลือดตีบในอนาคต)
เพื่อให้ได้อัตราการไหลเวียนเลือดที่เพียงพอ
พยาธิสภาพ : เมื่อไตไม่สามารถทำงานได้
ในผู้ป่วยไตวายเฉียบพลันหรือไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย
ไตไม่สามารถ
❌ กำจัดของเสีย
❌ ขับโพแทสเซียม
❌ ควบคุมสมดุลน้ำ
❌ รักษาสมดุลกรด-ด่าง
ผลที่ตามมา คือ
⬆️ Uremia
⬆️ Hyperkalemia
⬆️ Metabolic Acidosis
⬆️ Fluid Overload
⬇️ การทำงานของหัวใจ ปอด และสมอง
DLC จึงเป็น “ประตู” ที่ทำให้การบำบัดทดแทนไตสามารถเริ่มต้นได้อย่างรวดเร็ว
ผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ
❤️ ระบบหัวใจและหลอดเลือด
Hyperkalemia ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ
Fluid Overload เพิ่มภาระงานของหัวใจ
เมื่อทำ Hemodialysis หรือ CRRT ผ่าน DLC
ระดับโพแทสเซียมและปริมาณน้ำจะค่อย ๆ กลับสู่สมดุล
แต่ระหว่างการรักษา ผู้ป่วยอาจเกิด Hypotension ได้ จึงต้องติดตามอย่างใกล้ชิด
🫁 ระบบหายใจ
ภาวะน้ำเกินทำให้เกิด Pulmonary Edema
ผู้ป่วยหอบเหนื่อยและออกซิเจนในเลือดลดลง
เมื่อกำจัดน้ำส่วนเกินผ่านเครื่องฟอกเลือด อาการหอบจะดีขึ้น
🧠 ระบบประสาท
Uremia ทำให้ผู้ป่วยซึม สับสน หรือชัก
เมื่อของเสียลดลง อาการทางระบบประสาทมักดีขึ้น
แต่หากกำจัดของเสียเร็วเกินไป อาจเกิด Dialysis Disequilibrium Syndrome ได้
🩸 ระบบเลือด
ระหว่างการรักษามักใช้ Heparin เพื่อป้องกันเลือดแข็งตัวในวงจรเครื่อง
จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออก โดยเฉพาะบริเวณตำแหน่งใส่สาย
ภาวะแทรกซ้อนของ DLC
⚠️ Catheter-Related Bloodstream Infection (CRBSI)
⚠️ Catheter Thrombosis
⚠️ Catheter Dysfunction
⚠️ Bleeding / Hematoma
⚠️ Pneumothorax (ขณะใส่สายบริเวณคอหรือใต้ไหปลาร้า)
⚠️ Air Embolism
⚠️ Venous Stenosis
บทบาทสำคัญของพยาบาล
ประเมินตำแหน่งสาย
ตรวจสอบว่า
● สายยึดแน่น
● ไม่ มีการเลื่อนหลุด
● ไม่มีเลือดซึมหรือบวมแดง
● ไม่มีอาการปวดผิดปกติ
ป้องกันการติดเชื้อ
● ใช้ Aseptic Technique ทุกครั้ง
● เปลี่ยน Dressing ตามแนวทางของหน่วยงาน
● ทำความสะอาดด้วย Chlorhexidine
● ล้างมือก่อนสัมผัสสายทุกครั้ง
เพราะการติดเชื้อจาก DLC สามารถนำไปสู่ Sepsis ได้
ดูแลการทำงานของสาย
ประเมิน
● Blood Flow
● Alarm ของเครื่อง
● การอุดตันของสาย
ห้ามใช้ DLC สำหรับให้ยา เจาะเลือด หรือให้น้ำเกลือ เว้นแต่มีข้อบ่งชี้และเป็นไปตามนโยบายของหน่วยงาน
เฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน
ติดตาม
● Vital Signs
● Bleeding
● Air Embolism
● Fever
● หนาวสั่น
● บวมแดงบริเวณแผล
หากสงสัยการติดเชื้อ ต้องรีบแจ้งแพทย์และส่งตรวจตามแผนการรักษา
ให้ความรู้แก่ผู้ป่วย
แนะนำให้
● ไม่ดึงหรือบิดสาย
● รักษาความสะอาดของแผล
● หลีกเลี่ยงการแช่น้ำ
● รีบแจ้งเมื่อมีไข้ ปวด บวม แดง หรือเลือดซึม
สิ่งที่พยาบาลควรจดจำ
Double Lumen Catheter ไม่ใช่เพียง “สายฟอกไต”
แต่เป็น เส้นเลือดแห่งชีวิต ที่เชื่อมผู้ป่วยเข้ากับเครื่องบำบัดทดแทนการทำงานของอวัยวะ
ทุกครั้งที่เราดูแลสายอย่างถูกต้อง
เรากำลังป้องกันการติดเชื้อ
ป้องกันภาวะเลือดออก
ป้องกันการอุดตันของสาย
และช่วยให้การรักษาดำเนินต่อไปได้อย่างปลอดภัย
เพราะในผู้ป่วยวิกฤต…
“DLC ไม่ใช่เพียงอุปกรณ์ แต่คือสะพานที่เชื่อมระหว่างเทคโนโลยีทางการแพทย์กับโอกาสในการมีชีวิตของผู้ป่วย”
#NurseKnow #DoubleLumenCatheter #DLC #Hemodialysis #CRRT #PlasmaExchange #Hemoperfusion #CriticalCare #ICUNurse #DialysisNurse #NursingKnowledge
จากประสบการณ์ในการดูแลผู้ป่วยที่ใช้ Double Lumen Catheter (DLC) นั้น สิ่งที่สำคัญคือต้องตระหนักถึงบทบาทของสาย DLC ไม่ใช่เพียงแค่เป็นอุปกรณ์สำหรับฟอกเลือดเท่านั้น แต่ยังเป็นเส้นเลือดใหญ่ที่เชื่อมผู้ป่วยกับเทคโนโลยีทางการแพทย์ขั้นสูงที่ช่วยชีวิต เห็นได้ชัดว่าผู้ป่วยที่มีภาวะไตวายเฉียบพลัน เช่น ผู้ที่มีภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงถึง 7.2 mmol/L และเริ่มมีคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ จำเป็นต้องได้รับการฟอกเลือดที่รวดเร็วและต่อเนื่องผ่านสาย DLC เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะหรือภาวะน้ำเกินที่อาจทำให้เกิด Pulmonary Edema สำหรับการใช้สาย DLC ในการรักษาไม่ว่าจะเป็น Hemodialysis, Continuous Renal Replacement Therapy (CRRT), Therapeutic Plasma Exchange (TPE) หรือ Hemoperfusion (HP) นั้นจะต้องติดตั้งในหลอดเลือดดำใหญ่ เช่น Internal Jugular Vein ซึ่งตำแหน่งนี้ถือว่าปลอดภัยและให้ blood flow ได้เพียงพอ จากประสบการณ์จะพบว่าการดูแลสายอย่างถูกต้อง เช่น การใช้เทคนิคปลอดเชื้อ (Aseptic Technique) ในการเปลี่ยน dressing และการล้างมือก่อนสัมผัสสาย เป็นกุญแจสำคัญในการลดความเสี่ยงของ Catheter-Related Bloodstream Infection (CRBSI) ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายมาก นอกจากนี้ การเฝ้าระวังภาวะเลือดออก การเกิดลิ่มเลือดอุดตัน หรืออาการผิดปกติบริเวณตำแหน่งใส่สาย เช่น บวม แดง เจ็บปวด ก็เป็นเรื่องที่พยาบาลและผู้ดูแลต้องให้ความสนใจอย่างใกล้ชิด พร้อมทั้งควรให้ความรู้กับผู้ป่วยและญาติ เช่น หลีกเลี่ยงการดึงหรือบิดสาย รักษาความสะอาด และรีบแจ้งหากมีไข้หรือสัญญาณติดเชื้อ สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้การรักษาผ่านสาย DLC ดำเนินไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพ ประสบการณ์ส่วนตัวพบว่าเมื่อผู้ป่วยมีการตอบสนองดีขึ้นหลังการฟอกเลือดผ่าน DLC อาการซึม สับสน และอาการหอบเหนื่อยก็ลดลงอย่างเห็นได้ชัด ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นครั้งละน้อย ๆ แม้ว่าในบางกรณีอาจพบภาวะแทรกซ้อนบ้าง แต่ด้วยการดูแลที่ถูกต้องและเคร่งครัดสามารถลดความเสี่ยงเหล่านั้นได้มาก การมอง DLC ว่าเป็นสะพานเชื่อมชีวิตของผู้ป่วย ทำให้เราใส่ใจและปฏิบัติหน้าที่อย่างดีที่สุดเพื่อความปลอดภัยสูงสุดของคนไข้
