ระบบย่อยอาหาร ระบบร่างกาย
ถ้าใครกำลังหา “สรุประบบย่อยอาหาร ป.6” ไว้อ่านก่อนสอบเข้า ม.1 เรารวมจุดที่ออกสอบบ่อยให้แบบสั้นแต่ครบ โดยยึดตามแผนผังระบบย่อยอาหารของมนุษย์ (ลำดับการเดินทางของอาหาร) และคำศัพท์สำคัญที่มักเจอในข้อสอบ 1) แผนผังระบบย่อยอาหาร (ลำดับการเดินทางของอาหาร) ปาก → หลอดอาหาร → กระเพาะอาหาร → ลำไส้เล็ก → ลำไส้ใหญ่ → ไส้ตรง/ทวารหนัก จำง่าย ๆ: “ปาก-หลอด-กระเพาะ-เล็ก-ใหญ่-ออก” ข้อสอบชอบให้เรียงลำดับ หรือให้ระบุว่าอวัยวะ A B C D คืออะไร 2) การย่อยเชิงกลคืออะไร (Mechanical digestion) คือการทำให้อาหาร “เล็กลง/แตกตัว” โดยไม่เปลี่ยนชนิดสารอาหาร เช่น การเคี้ยวของฟัน การคลุกเคล้าของลิ้น และการบีบตัวคลุกอาหารของกระเพาะอาหาร ข้อสังเกต: การย่อยเชิงกลช่วยเพิ่มพื้นที่ผิว ทำให้เอนไซม์ย่อยเชิงเคมีทำงานได้เร็วขึ้น 3) peristalsis คืออะไร peristalsis (เพอริสตัลซิส) คือ “การบีบตัวเป็นคลื่นของกล้ามเนื้อเรียบ” เพื่อดันอาหารให้เคลื่อนที่ไปข้างหน้า พบชัดในหลอดอาหาร ลำไส้เล็ก และลำไส้ใหญ่ (ไม่ใช่แรงโน้มถ่วงอย่างเดียว) ทริคจำ: คลื่นบีบตัว = ดันอาหารไปต่อ 4) การย่อยเชิงเคมี (Chemical digestion) เกิดที่ไหนบ้าง - ปาก: เริ่มย่อยคาร์โบไฮเดรตบางส่วนด้วยเอนไซม์ในน้ำลาย - กระเพาะอาหาร: มีกรดและเอนไซม์ช่วยย่อยโปรตีนบางส่วน และคลุกอาหารให้เป็นกึ่งเหลว - ลำไส้เล็ก: เป็น “จุดหลัก” ของการย่อยและการดูดซึม มีเอนไซม์จากตับอ่อนและผนังลำไส้เล็ก 5) โปรตีนถูกย่อยที่ไหน? คำตอบที่ออกสอบบ่อยคือ “กระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก” - กระเพาะอาหาร: เริ่มย่อยโปรตีน - ลำไส้เล็ก: ย่อยต่อจนเป็นหน่วยเล็ก (เช่น กรดอะมิโน) พร้อมดูดซึม 6) หน้าที่ของตับ ถุงน้ำดี ตับอ่อน (ออกสอบประจำ) - ตับ: สร้างน้ำดี - ถุงน้ำดี: เก็บและปล่อยน้ำดี - น้ำดี: ช่วยทำให้ไขมันแตกเป็นหยดเล็ก ๆ (เหมือนช่วย “แตกไขมัน” ให้ย่อยง่ายขึ้น) - ตับอ่อน: สร้างเอนไซม์หลายชนิดส่งไปลำไส้เล็ก ช่วยย่อยคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน 7) การดูดซึมสารอาหารในลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ - ลำไส้เล็ก: ดูดซึมสารอาหารส่วนใหญ่ (จุดเด่นคือมีพื้นที่ผิวมากจากวิลไล) - ลำไส้ใหญ่: ดูดซึมน้ำและแร่ธาตุบางส่วน ทำให้อุจจาระแข็งตัว ทริคทำข้อสอบ: ถ้าโจทย์พูดถึง “ดูดซึมสารอาหาร” ให้มองลำไส้เล็กก่อน แต่ถ้าพูดถึง “ดูดซึมน้ำ” ให้มองลำไส้ใหญ่ และถ้าเจอคำว่า peristalsis ให้ตอบเรื่องการบีบตัวเป็นคลื่นเพื่อเคลื่อนอาหาร
