Watch the food series, but push to focus on the spoon. 😂

วันนั้นกำลังดูซีรีส์อาหารเพลินๆ อยู่ดีๆ สายตาดันไปโฟกัสที่ “ช้อน” แบบจริงจัง เลยอยากมาเล่า “เรื่องของช้อน” ในมุมที่อ่านแล้วเอาไปคุยต่อได้ค่ะ ทั้งคำศัพท์ วัสดุที่ทำ และเกร็ดประวัติศาสตร์เล็กๆ ที่ทำให้ช้อนธรรมดาๆ มีเรื่องราวมากกว่าที่คิด ช้อนภาษาอังกฤษคืออะไร? คำว่า “ช้อน” ภาษาอังกฤษคือ spoon (อ่านประมาณว่า สปูน) ใช้ได้ทั้งช้อนกินข้าว ช้อนตักซุป ถ้าจะให้เฉพาะเจาะจงก็มีคำที่เจอบ่อย เช่น tablespoon (ช้อนโต๊ะ) กับ teaspoon (ช้อนชา) ซึ่งในสูตรอาหารฝรั่งจะใช้ตัวย่อ tbsp และ tsp บ่อยมาก ช้อนทำมาจากอะไรบ้าง (และทำไมถึงเลือกวัสดุนั้น) 1) โลหะ: สแตนเลส เหล็ก เงิน อะลูมิเนียม สแตนเลสเป็นตัวท็อปยุคนี้ เพราะทน สนิมยาก ล้างง่าย ส่วน “ช้อนเงิน” ในประวัติศาสตร์มักเกี่ยวกับชนชั้นและความหรูหรา แถมเงินมีคุณสมบัติยับยั้งเชื้อแบคทีเรียได้ระดับหนึ่ง เลยยิ่งถูกมองว่าเหมาะกับการกิน 2) ไม้ และไผ่ ช้อนไม้/ไผ่เจอได้ในหลายวัฒนธรรม ใช้งานกับหม้อกระทะได้ดีเพราะไม่ทำให้เป็นรอย และจับแล้วไม่ร้อนมือเร็ว ข้อสังเกตคือควรดูแลเรื่องความชื้นและกลิ่นอาหารติดไม้ 3) กระดูก เขาสัตว์ เปลือกหอย ถ้าเป็นยุคก่อนอุตสาหกรรม วัสดุจากธรรมชาติเหล่านี้หาได้ง่ายและแกะสลักเป็นรูปทรงช้อนได้เลย ฟีลเหมือนเครื่องมือพื้นฐานของมนุษย์ที่ค่อยๆ พัฒนาความเนี๊ยบขึ้นตามกาลเวลา 4) เซรามิก/พอร์ซเลน และพลาสติก ช้อนเซรามิกมักใช้กับอาหารร้อนๆ อย่างซุป/โจ๊กเพราะไม่มีกลิ่นโลหะ แต่แตกง่าย ส่วนพลาสติกเด่นเรื่องราคาถูกและพกพา แต่ถ้าโดนความร้อนสูงอาจเสื่อมสภาพหรือเสียรูปได้ เกร็ดประวัติศาสตร์แบบ “โปสเตอร์ประวัติศาสตร์” ที่อ่านแล้วเห็นภาพ ถ้าจินตนาการเป็นโปสเตอร์ประวัติศาสตร์ของช้อน เราน่าจะเห็นไทม์ไลน์ประมาณนี้: เริ่มจากการตักด้วยเปลือกหอย/ไม้ → พัฒนางานแกะสลักให้จับถนัด → เข้าสู่ยุคโลหะ (ทนขึ้น ทำซ้ำได้) → ยุคอุตสาหกรรมที่ทำช้อนได้จำนวนมาก ราคาเข้าถึงง่าย จนกลายเป็นของใช้ประจำบ้านทุกหลัง ทำไมในซีรีส์อาหาร “ช้อน” ถึงดูเด่น? เพราะช้อนเป็นเครื่องมือที่เกี่ยวกับ “เนื้อสัมผัส” โดยตรง—การชิมซุป การตักซอส การคุมปริมาณหนึ่งคำ บางฉากใช้ช้อนเงิน/ช้อนเงาๆ ก็ยิ่งขับภาพให้ดูพรีเมียมขึ้น แถมช้อนยังเป็นพร็อพที่บอกยุคสมัยหรือชนชั้นได้เนียนๆ ทริคเล็กๆ เวลาเลือกช้อนใช้เอง - ถ้ากินของร้อนบ่อย เลือกช้อนที่ขอบไม่คมและอุ้มซุปได้ดี - ถ้าทำอาหารในกระทะเคลือบ ใช้ช้อนไม้/ซิลิโคนลดรอย - ถ้าอยากถ่ายรูปอาหารให้ดูแพง ช้อนสแตนเลสผิวด้านหรือช้อนเงินจะช่วยมาก สรุปคือ “ช้อน” ไม่ได้เป็นแค่ของตักอาหาร แต่เป็นชิ้นส่วนเล็กๆ ของประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมการกินเลยค่ะ ต่อไปเวลาเห็นช้อนในซีรีส์อาหาร น่าจะสนุกขึ้นอีกนิดเพราะเรารู้ที่มาที่ไปของมันแล้ว