คนบนไททานิคไม่ได้หนี…เพราะสมองหลอกว่าทุกอย่างยังปกติ

เมื่อพูดถึงเหตุการณ์เรือไททานิค แน่นอนว่าหลายคนมักจะนึกถึงความรักและโศกนาฏกรรมที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่สิ่งที่น่าคิดมากกว่านั้นคือเหตุผลที่ผู้คนไม่หนีทันที แม้ว่าเรือต้องเผชิญกับอันตรายอย่างรุนแรง นั่นเพราะสมองของมนุษย์มีกลไกที่เรียกว่า "Normalcy Bias" หรือการหลงเชื่อว่าทุกอย่างยังคงเป็นปกติ แม้ว่าสถานการณ์จริงจะบอกเป็นอย่างอื่น กลไกนี้ทำให้เราเพิกเฉยหรือประเมินความเสี่ยงต่ำเกินไป เพื่อรักษาความรู้สึกปลอดภัยและลดความวิตกกังวลภายในตัวเอง จากประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้และศึกษาจากเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ เห็นได้ว่า Normalcy Bias ทำให้คนจำนวนมากปฏิเสธสัญญาณเตือนภัย และมีแนวโน้มจะประมาท จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์ที่แย่กว่าที่คาดคิด การรับรู้แบบนี้เกิดจากแบบจำลองในสมอง (Mental Model) ที่ถูกสร้างขึ้นจากประสบการณ์ที่ผ่านมา ซึ่งทำให้เราคาดหวังภาพเดิมๆ อย่างเช่นเรือที่ดูแข็งแรงและปลอดภัย จึงสูญเสียความสามารถในการประเมินความเสี่ยงอย่างแม่นยำในสถานการณ์ที่ไม่คุ้นเคย อีกสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจคือวิธีที่ภาวะนี้ส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจในเหตุการณ์วิกฤต ความรู้สึกของความปลอดภัยที่รับรู้ (Perceived Safety) กับความเป็นจริง (Reality) อาจแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง และเมื่อสมองยังมองว่าสิ่งต่างๆ อยู่ในเกณฑ์ปกติ ผู้คนจึงเลือกที่จะอยู่กับที่และไม่เคลื่อนไหว ซึ่งอาจถูกมองว่าเป็นการเฉื่อยชา แต่แท้จริงแล้วเป็นกลไกป้องกันตัวเพื่อรักษาสมดุลทางจิตใจ จากประสบการณ์ส่วนตัว เมื่อเจอสถานการณ์ที่คาดไม่ถึงหรือเครียดมากๆ เหมือนกัน ฉันพบว่าบางครั้งสมองจะพยายามปฏิเสธหรือมองข้ามความจริงที่น่ากลัว จึงเปรียบเสมือนกับมีภาพลวงของความปลอดภัย (Illusion of Safety) ซึ่งอาจช่วยให้เราอยู่รอดผ่านช่วงเวลาเครียดนั้นไปได้ก่อน แต่ก็ทำให้การตื่นตัวรับมือกับภัยคุกคามลดน้อยลงด้วย ดังนั้น การเข้าใจกลไก Normalcy Bias และการรับรู้ของสมอง เป็นเรื่องสำคัญในการเตรียมตัวรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉิน เพราะเราสามารถฝึกให้สมองเปิดรับความจริง และตอบสนองได้เหมาะสมขึ้น เช่น การฝึกซ้อมแผนหนีภัย การฝึกตระหนักรู้ความเสี่ยง หรือการเรียนรู้เกี่ยวกับความเปลี่ยนแปลงและเหตุการณ์ที่ไม่คุ้นเคย ช่วยให้เราหลีกเลี่ยงกับดักของภาพลวงตาในจิตใจ และปฏิบัติตัวได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยยิ่งขึ้น