วิ่งมาราธอน เกินคำว่าสุขภาพไหม

“วิ่งมาราธอน: ประโยชน์มากกว่าโทษ แต่ต้องเข้าใจร่างกายให้ถูกต้อง”

(สรุปจากงานวิจัย Sports Medicine 2025)

เวลาเราเห็นคนเข้าเส้นชัยมาราธอน หลายคนคิดว่าธรรมชาติสร้างคนให้วิ่ง 42 กิโลเมตรได้อยู่แล้ว แต่ถ้ามองในมุมแพทย์หัวใจ การวิ่งระยะไกลคือการทดสอบความแข็งแรงของร่างกาย ( Stress test ) ทุกระบบในวันเดียว ทั้งหัวใจ ไต ภูมิคุ้มกัน กล้ามเนื้อ และระบบหายใจ ทำงานใกล้ขีดจำกัดพร้อมกันตลอด 3–6 ชั่วโมง

งานวิจัยปี 2025 ยืนยันว่า ประโยชน์จากการฝึกและการวิ่งมาราธอน “มากกว่าความเสี่ยงอย่างชัดเจน” แต่ความเสี่ยงก็มีจริง ถ้าเตรียมตัวไม่ถูกต้อง ร่างกายอาจแสดงสัญญาณเตือนที่หลายคนไม่รู้

หัวใจคือระบบที่โดนดึงใช้มากที่สุด ระหว่างแข่งหัวใจต้องสูบฉีดเลือดมากกว่าปกติ 4–6 เท่า ความดันขึ้นสูงเป็นชั่วโมง และหัวใจห้องขวาอาจล้าได้ชั่วคราวหลังจบ ทำให้ค่า Troponin สูงขึ้นจนหลายคนตกใจเข้าใจผิดว่าเป็นหัวใจขาดเลือด ทั้งที่จริงเป็นภาวะ “เหนื่อยล้าชั่วคราวของกล้ามเนื้อหัวใจ” ซึ่งพบได้บ่อยและหายได้เองในคนสุขภาพดี

ไตก็เป็นอีกระบบที่ต้องทำงานหนัก การขาดน้ำ ค่าความร้อนในตัวสูง การกิน NSAIDs หรือการซ้อมไม่พอ อาจทำให้เกิดภาวะไตล้า หรือ acute kidney injury ภาวะนี้พบได้มากกว่าที่คิด แต่ส่วนใหญ่หายได้เองภายในไม่กี่วัน ความเสี่ยงอีกอย่างคือภาวะโซเดียมต่ำจากการดื่มน้ำมากเกินไป ทำให้ปวดหัว อ่อนเพลีย หรือชักได้

กล้ามเนื้อและเอ็นรองรับแรงกระแทกมากกว่าปกติถึงหลายหมื่นครั้ง เสี่ยงเจ็บสะสม เช่น เข่า เจ็บหน้าแข้ง หรือ plantar fascia รองช้ำ โดยเฉพาะถ้าวิ่งเร็วเกินความสามารถหรือซ้อมไม่เพียงพอ

ส่วนระบบภูมิคุ้มกันจะอ่อนแรงลงหลังแข่ง 24–72 ชั่วโมง ทำให้ป่วยง่ายขึ้น เพราะร่างกายถูกดึงใช้พลังงานจนเกิด “ช่วงภูมิตก” ไม่สบายได้ง่าย

---------

แต่ทั้งหมดนี้ไม่ได้ทำให้การวิ่งมาราธอนเป็นเรื่องอันตราย ตรงกันข้าม ถ้าฝึกอย่างถูกหลัก วิ่งช้าให้พอ วิ่งเร็วให้พอดี พักฟื้นให้เหมาะสม คนทั่วไปกลับได้ประโยชน์มหาศาล ทั้ง VO2 max สูงขึ้น ความดันลดลง น้ำหนักดีขึ้น อารมณ์ดีขึ้น และอายุยืนขึ้น 2–3 ปี จากข้อมูลหลายประเทศ

แม้มาราธอนจะมีประโยชน์ แต่การลงแข่งบ่อยเกินไปกลับเพิ่มความเสี่ยงต่อร่างกายในหลายระบบ งานวิจัย ปี 2025 ชี้ว่า ร่างกายต้องใช้เวลา 2-6 สัปดาห์ในการฟื้นตัวเต็มระบบ โดยเฉพาะหัวใจ กล้ามเนื้อ และภูมิคุ้มกัน

หัวใจสำคัญคือ “มาราธอนปลอดภัยสำหรับคนที่เตรียมตัวดี แต่จะเสี่ยงสำหรับคนที่ไม่เตรียมตัว” หากมีปัญหาสุขภาพอยู่แล้ว เช่น ความดันสูง เบาหวาน ไขมันสูง เคยเป็นลมเวลาออกแรง หรืออายุเกิน 40 ปี ผมแนะนำให้ตรวจหัวใจและทดสอบสมรรถภาพ เช่น CPET เพื่อกำหนดโซนวิ่งให้เหมาะสมก่อนเริ่มโปรแกรมฝึก

ตอบคำถาม การซ้อมมาราธอนที่ถูกวิธี ดีต่อสุขภาพในภาพรวม แต่วันแข่งขัน ไม่ได้ทำเพื่อสุขภาพ เป็น Stress test ร่างกายทั้งระบบ ทำเพื่อความสำเร็จ ความท้าทาย และการ พิสูจน์ตัวเอง

สุดท้าย วิ่งมาราธอน คือการเดินทางของทั้งร่างกายและใจ สิ่งสำคัญคือวิ่งแบบเข้าใจตัวเอง ฝึกอย่างเป็นระบบ และเคารพสัญญาณของร่างกายเสมอ ถ้าทำได้ ประโยชน์ระยะยาวมีมากกว่าความเสี่ยงหลายเท่า

Cr.: หมอแอร์ หมอหัวใจและการกีฬา